ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın kendisini veya ABD'li yetkilileri hedef alması durumunda ülkenin 'tamamen yok edileceği' tehdidinde bulundu. Trump, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, İran'ın olası bir saldırısına karşı ABD'nin orantısız bir güç kullanacağını ve ülkenin 'silinmesine' yol açacağını belirtti. Bu tehdit, İran'ın üst düzey askeri komutanı Kasım Süleymani'nin ABD tarafından öldürülmesinin yıldönümüne yaklaşılırken geldi. İranlı yetkililer daha önce Süleymani'nin intikamının alınacağı yönünde açıklamalar yapmıştı. Trump'ın bu sözleri, iki ülke arasındaki tarihi gerilimin yeniden alevlenmesine yol açtı.
Gelişmenin arka planı
Trump'ın tehdidi, ABD ile İran arasındaki ilişkilerin en gergin dönemlerinden birinde geldi. 3 Ocak 2020'de Bağdat Havalimanı'nda düzenlenen ABD drone saldırısı, İran Devrim Muhafızları'nın Kudüs Gücü komutanı General Kasım Süleymani'yi hedef almıştı. Saldırıda Süleymani'nin yanı sıra Irak'ın Haşdi Şabi güçlerinden üst düzey komutanlar da hayatını kaybetmişti. İran, bu saldırıya Irak'taki ABD üslerine balistik füzelerle misilleme yaparak yanıt vermiş, ancak çatışma daha geniş çaplı bir savaşa dönüşmeden kontrol altına alınmıştı. Trump'ın son açıklamaları, bu olayın yıldönümüne yaklaşırken gerilimi yeniden tırmandırma potansiyeli taşıyor.
ABD Başkanı, İran'ın kendisini hedef alması durumunda 'ABD'nin tamamen yok etmekten başka seçeneği kalmayacağını' söyledi. Bu ifadeler, uluslararası toplumda endişeyle karşılandı. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, tarafları itidale çağırarak 'bölgede zaten var olan kırılganlığın daha da kötüleşmemesi için' sükunet çağrısında bulundu. Avrupa Birliği ise 'diplomatik çözümlerin tüketilmemiş olduğunu' vurguladı. Trump yönetiminin Ortadoğu politikası, özellikle İran konusunda, selefi Obama döneminden keskin bir kopuşu temsil ediyor. Trump, 2018 yılında İran nükleer anlaşmasından (JCPOA) tek taraflı olarak çekilmiş ve Tahran'a karşı 'maksimum baskı' politikası izlemişti.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın tehditleri, Ortadoğu'daki dengeleri yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. İran, ABD'nin bölgedeki askeri varlığına karşı vekil güçler aracılığıyla yanıt verme kapasitesine sahip. Yemen'deki Husiler, Lübnan'daki Hizbullah ve Suriye'deki milis grupları, Tahran'ın desteklediği aktörler olarak öne çıkıyor. Olası bir ABD-İran çatışması, Basra Körfezi'ndeki petrol geçiş yollarını tehdit edebilir ve küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açabilir. Ayrıca Irak'taki siyasi istikrarsızlık, ABD askerlerinin bölgedeki geleceği ve İran'ın nükleer programının durumu gibi konular da bu gerilimden doğrudan etkilenebilir. İran'ın nükleer faaliyetleri, JCPOA'nın çöküşünün ardından uranyum zenginleştirme seviyelerini artırarak uluslararası toplumun endişelerini artırmıştı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD ile İran arasındaki gerilim, Türkiye için kritik bir komşu ülkede istikrarsızlık riski anlamına geliyor. Türkiye, İran'la sınır komşusu olması ve iki ülke arasındaki ticari ilişkiler nedeniyle olası bir çatışmada doğrudan etkilenebilir. Ayrıca Suriye ve Irak'taki gelişmeler, bu ülkelerdeki PKK varlığı ve göç dalgaları Türkiye'nin güvenlik parametrelerini şekillendiriyor. Ankara, ABD ile İran arasında diplomatik çözümler bulunmasından yana bir pozisyon alırken, bölgede yeni bir savaşın Türkiye'nin ekonomik ve güvenlik çıkarlarına zarar vereceğini değerlendiriyor. Türkiye'nin bu konuda krizi yönetmek için hem Washington hem de Tahran'la diyalog kanallarını açık tutması bekleniyor.
