ABD Başkanı Donald Trump, İran yönetimiyle neredeyse bir anlaşmaya varıldığını ancak son anda geri adım atarak Tahran’a ‘çok sert’ bir darbe indirdiklerini duyurdu. Middle East Eye’ın aktardığı açıklamada Trump, müzakerelerin çok ilerlediğini ve neredeyse imzalanacakken ABD’nin vazgeçtiğini söyledi. Bu hamle, İran’ın nükleer programı konusunda yıllardır süren diplomatik çabaların çıkmaza girdiği bir dönemde geldi. ABD’nin yaptırımlarla ekonomisini zora soktuğu Tahran, müzakerelere sıcak bakarken Trump’ın son anda oyunu değiştirmesi bölgede yeni bir kriz dalgasına işaret ediyor. İsmi açıklanmayan ABD’li yetkililer, Başkan’ın kararında İran’ın bölgesel faaliyetleri ve Yemen’deki Husilere verdiği desteğin etkili olduğunu belirtiyor. Trump’ın ‘sert vuruş’ ifadesinin, yeni bir askeri operasyon veya yaptırım dalgası anlamına gelip gelmediği ise henüz netlik kazanmış değil.
Gelişmenin arka planı: Gizli görüşmeler ve son andan dönüş
Trump yönetimi, göreve gelmesiyle birlikte İran’a karşı ‘maksimum baskı’ politikasını benimsemiş, nükleer anlaşmadan (JCPOA) çekilmiş ve Tahran’a ağır yaptırımlar uygulamıştı. Ancak son aylarda Dubai ve Umman’da ABD ve İran arasında dolaylı görüşmelerin yoğunlaştığı yönünde haberler geliyordu. İddialara göre bu müzakerelerde İran, nükleer programında belirli kısıtlamaları kabul etmeye, ABD de bazı yaptırımları hafifletmeye hazırlanıyordu.
Trump’ın açıklaması, bu sürecin başarısızlıkla sonuçlandığını teyit ediyor. Başkan, ‘Neredeyse anlaşmıştık ama sonra çok sert vurduk’ sözleriyle Tahran’ı şaşkına çevirdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, konuyla ilgili henüz resmi bir yorum yapmazken, devlet medyası Trump’ın sözlerini ‘güvenilmez bir müzakerecinin son anda sözünden dönmesi’ olarak nitelendirdi. Uzmanlar, bu hamlenin İran’daki reformistleri zor durumda bırakabileceğini ve Tahran yönetimini daha sert bir tutuma itebileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Ortadoğu’da tansiyon yükseliyor
Trump’ın İran’a yönelik bu son hamlesi, bölgedeki dengeleri yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. Suudi Arabistan ve İsrail, ABD’nin İran’a karşı sert duruşundan memnuniyet duyarken, İran’ın müttefiki olan Suriye, Lübnan Hizbullah’ı ve Yemen Husileri ise bu açıklamayı tehdit olarak algılıyor. Irak’taki İran destekli milis gruplar, ABD üslerine yönelik saldırıları artırabilir.
Küresel enerji piyasaları, İran’ın petrol ihracatını engelleyen yaptırımların devam edeceği ihtimaliyle hareketleniyor. Brent petrol fiyatları, haberin ardından yüzde 2’nin üzerinde yükseldi. Öte yandan Rusya ve Çin, Washington’un İran’a karşı tek taraflı yaptırımlarını eleştirirken, AB’li diplomatlar ‘diplomatik çözümden uzaklaşılmasından’ endişeli.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran’la 700 kilometrelik sınırı paylaşan ve komşusunda istikrarı önemseyen bir ülke. Trump’ın İran’a yönelik sert hamlesi, Ankara’nın güvenlik hesaplarını doğrudan etkiliyor. İran’a yönelik yaptırımlar Türkiye’nin enerji ithalatını ve ikili ticaretini zora sokarken, bölgesel bir çatışma riski Türkiye’nin Suriye ve Irak’taki askeri varlığı için tehdit oluşturuyor. Ankara, Tahran’la Zengezur Koridoru ve enerji anlaşmaları gibi konularda işbirliğine devam ederken, ABD’nin bu hamlesi Türkiye’yi iki ülke arasında denge politikası izlemeye zorlayabilir. Ayrıca İran’ın nükleer programındaki olası bir tırmanış, Türkiye’nin güney sınırlarında yeni bir kriz dalgası yaratabilir.
