ABD Başkanı Donald Trump, İran'a karşı yürütülen savaşın ardından başkanlık yetkilerinin 'hiçbir sınırı' olmadığını ilan etti. Beyaz Saray'da düzenlediği basın toplantısında 'Hiçbir sınır yok. Onları askeri olarak tamamen yendik' ifadelerini kullanan Trump, bu sözlerle hem iç kamuoyuna hem de uluslararası topluma meydan okudu. Söz konusu açıklama, ABD'nin Ortadoğu'daki askeri varlığının boyutları ve başkanlık yetkilerinin anayasal sınırları konusunda yoğun tartışmalara neden oldu.
Gelişmenin arka planı: İran savaşı ve Trump'ın çıkışı
Trump'ın bu sözleri, ABD ile İran arasında son dönemde yaşanan, bölgesel savaşa dönüşen çatışmaların ardından geldi. ABD Başkanı, daha önce İran'ın nükleer programına ve bölgesel milis gruplarına verdiği desteğe karşı sert bir askeri operasyon başlatmıştı. Operasyon sonucunda İran'ın askeri altyapısının büyük ölçüde tahrip edildiği ve Tahran yönetiminin ateşkes talebinde bulunduğu iddia ediliyor. Trump'ın 'sınırsız güç' vurgusu, özellikle ABD Kongresi'nin savaş yetkilerini sorgulayan Demokratlar tarafından endişeyle karşılandı. Anayasa hukukçuları, başkanın savaş ilanı ve askeri operasyon başlatma yetkisinin Kongre tarafından sınırlandırıldığını, bu tür bir ifadenin Anayasa'ya aykırı olduğunu belirtiyorlar. Beyaz Saray sözcüsü ise Trump'ın sözlerinin 'başkanlık yetkilerinin mutlak olduğu' anlamına gelmediğini, ancak 'düşmana karşı kazanılan zaferin büyüklüğünü vurguladığını' savundu.
İran'daki savaş, ABD'nin son yıllarda Ortadoğu'da yürüttüğü en büyük askeri harekâtlardan biri olarak kayıtlara geçti. Çatışmalar sırasında çok sayıda sivilin hayatını kaybettiği, bölgesel dengelerin altüst olduğu ve İran'ın nüfuz alanının daraldığı belirtiliyor. Trump yönetimi, askeri başarıyı 'terörle mücadele' ve 'nükleer yayılmanın önlenmesi' çerçevesinde tanımlarken, Tahran yönetimi ABD'yi 'savaş suçu' işlemekle suçluyor. Uluslararası Kızılhaç Komitesi, bölgede insani durumun vahim olduğunu ve milyonlarca insanın yardıma muhtaç durumda olduğunu açıkladı.
Bölgesel ve küresel boyut: Ortadoğu'da yeni bir dönem mi?
Trump'ın sınır tanımaz güç söylemi, sadece ABD iç siyasetinde değil, Ortadoğu'da da büyük yankı uyandırdı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ABD müttefiki ülkeler, Trump'ın zafer açıklamasını memnuniyetle karşılarken, Rusya ve Çin 'uluslararası hukukun üstünlüğüne vurgu yapılması gerektiğini' belirtti. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, tarafları itidale çağırarak 'savaşın galibi olmaz, sadece kaybedenler olur' uyarısında bulundu.
Özellikle İran'ın yakın müttefiki olan Suriye ve Yemen'deki çatışmaların seyri de bu savaştan etkilendi. ABD'nin İran'a yönelik askeri operasyonu, Şii milis gruplarını zayıflatırken, Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyonun Yemen'deki ilerleyişini hızlandırdı. Bununla birlikte, bölgedeki etnik ve mezhepsel gerilimlerin tırmanmasından endişe ediliyor. İran'ın Basra Körfezi'ndeki askeri varlığının zayıflaması, enerji nakil hatları üzerindeki baskıyı geçici olarak azaltsa da, petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar sürüyor. Küresel piyasalar, Trump'ın çıkışının ardından belirsizlik nedeniyle satış ağırlıklı bir seyir izledi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın İran'a yönelik 'sınırsız güç' söylemi, Türkiye için bir dizi güvenlik ve diplomasi riskini beraberinde getiriyor. ABD'nin bölgedeki askeri üstünlüğünü perçinlemesi, Türkiye'nin kuzey Irak'taki PKK varlığına yönelik operasyonlarını etkileyebilir. Ayrıca, İran'ın zayıflaması, Suriye'deki rejim güçleri ve Şii milisler üzerinde Rusya ile birlikte Ankara'nın elini güçlendirse de, göç dalgaları ve mezhepsel gerginlikler gibi kısa vadeli riskler doğurabilir. Türkiye, enerji güvenliği açısından İran ile ilişkilerine özen gösterirken, ABD'nin savaş sonrası bölgesel düzenlemelerde dışarıda bırakılmamak için aktif bir diplomasi yürütmek zorundadır.
