ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile savaşı sona erdirme çabaları, iki taraf arasındaki son saldırı dalgasıyla yeni bir engele takıldı. Beyaz Saray'ın İran politikasında bir çıkmaza girildiğini gösteren bu gelişme, Trump'ın seçim vaatlerinden biri olan Ortadoğu'dan çekilme hedefini zora sokuyor. İran'ın nükleer programına yönelik müzakereler de durma noktasına gelirken, bölgedeki gerginlik her geçen gün artıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Trump'ın İkilemi
Reuters analisti Matt Spetalnick'in aktardığına göre, Trump 2016 seçim kampanyasında Irak ve Afganistan'daki savaşları bitirme sözü vermişti. Ancak görev süresinin sonlarına yaklaşırken, İran ile gerilim giderek tırmanıyor. Son olarak İran destekli milislerin Suudi Arabistan'ın Abha Havalimanı'na düzenlediği insansız hava aracı saldırısı, ABD'nin Körfez'deki askeri varlığını sorgulamasına yol açtı. Trump yönetimi, İran'ı uluslararası sularda ticari gemilere yönelik saldırılar ve Yemen'deki Husileri desteklemekle suçluyor.
Washington'daki uzmanlar, Trump'ın müzakereci bir tutumdan yaptırımlarla tecrit politikasına geçtiğini ancak bu politikaların işe yaramadığını belirtiyor. İran ekonomisi ağır yaptırımlar altında ezilirken, Tahran yönetimi uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırarak nükleer anlaşmayı ihlal ediyor. Bu durum hem ABD'yi hem de Avrupalı müttefiklerini zor durumda bırakıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İsrail ve Suudi Arabistan'ın Endişeleri
İran'ın nükleer programına yönelik artan faaliyetler, İsrail ve Suudi Arabistan'ı ciddi şekilde endişelendiriyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, defalarca İran'ın nükleer silah edinmesine izin vermeyeceklerini açıkladı. Suudi Arabistan ise İran'ın bölgedeki vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü saldırılara karşı koymakta zorlanıyor. ABD'nin bölgeden çekilmesi durumunda bu ülkelerin kendi güvenliklerini sağlamak zorunda kalacağı belirtiliyor.
Öte yandan Avrupa Birliği, 2015 nükleer anlaşmasını korumak için yoğun çaba sarf ediyor. Fransa, Almanya ve İngiltere, İran'ın anlaşma yükümlülüklerine dönmesi için arabuluculuk yapıyor. Ancak Trump'ın anlaşmadan çekilmesi ve yeniden yaptırım uygulaması, Avrupalıları zor bir diplomatik dengeye itiyor. Rusya ve Çin ise İran'ı destekleyerek ABD'nin etkisini azaltmaya çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile ABD arasındaki bu gerilim, Türkiye'nin güney sınırında yeni bir istikrarsızlık dalgası yaratma potansiyeli taşıyor. Türkiye, İran ile enerji ticareti ve sınır güvenliği konularında işbirliği yaparken, aynı zamanda ABD ile NATO müttefiki olarak stratejik bir ilişki sürdürüyor. İran'da olası bir iç çatışma veya askeri müdahale, Suriye ve Irak üzerinden Türkiye'ye göç dalgalarına ve PKK/YPG gibi terör örgütlerinin güçlenmesine neden olabilir. Ayrıca İran yaptırımları Türk şirketlerini de olumsuz etkiliyor; enerji maliyetlerinin artması ve ticaretin daralması ekonomiye ek yük getiriyor. Bu nedenle Ankara, hem Washington hem de Tahran ile diyaloğu sürdürerek bölgesel dengeleri korumaya çalışıyor.
