ABD Başkanı Donald Trump, İran ile başlattığı savaşın ardından rekor seviyelere yükselen akaryakıt fiyatları karşısında ülke genelindeki benzin istasyonu sahiplerine seslenerek fiyatları derhal düşürmelerini talep etti. Trump'ın bu çağrısı, Amerikalı sürücülerin Orta Doğu'daki çatışma nedeniyle akaryakıt pompalarında fazladan 59 milyar dolar ödediğine dair raporların yayımlanmasının ardından geldi. Başkan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada "Benzin fiyatları düşüyor olmalıydı, ama bayiler hâlâ krizden faydalanıyor. Hemen indirim yapın yoksa gereğini yaparım" ifadelerini kullandı.
Gelişmenin arka planı
Trump yönetiminin İran'a yönelik askeri müdahalesi, bölgedeki petrol arzını ciddi şekilde kesintiye uğratmış ve küresel petrol fiyatlarını varil başına 120 doların üzerine çıkarmıştı. ABD Enerji Bilgi İdaresi verilerine göre, çatışmanın başlamasından bu yana geçen üç ayda ortalama benzin fiyatı galon başına 4.50 doları aşarak tarihi zirveye ulaştı. Savaşın ilk günlerinde bazı eyaletlerde galon başına 6 doları gören fiyatlar, tüketici derneklerinin tepkisini çekmişti.
Başkan'ın bayilere yönelik sert uyarıları, aslında kendi politikalarının bir sonucu olarak yorumlanıyor. Zira Trump, İran'ın nükleer programını durdurmak için başlattığı hava harekatının kısa süreceğini ve petrol fiyatlarının hızla düşeceğini öngörmüştü. Ancak savaşın uzaması, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehditleri ve Suudi Arabistan ile BAE'nin üretim artışına yanaşmaması, piyasaları istikrarsızlığa sürükledi.
Bölgesel ve küresel boyut
İran-ABD savaşının ekonomik etkileri yalnızca Amerika ile sınırlı kalmadı. Avrupa ülkeleri, özellikle Almanya ve Fransa, artan enerji fiyatları nedeniyle resesyon riskiyle karşı karşıya kaldı. Çin ve Hindistan gibi büyük petrol ithalatçıları, alternatif tedarik yolları ararken petrol fiyatlarındaki oynaklık küresel enflasyonu körükledi.
Bu tablo aynı zamanda OPEC+ üzerindeki baskıyı artırdı. Suudi Arabistan öncülüğündeki kartel, arzı artırmaya yanaşmazken Rusya, savaştan faydalanarak petrol gelirlerini maksimize etmeye çalıştı. Uluslararası Enerji Ajansı, küresel petrol talebinin yıl sonuna kadar günlük 1.5 milyon varil azalacağını tahmin ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli kısmını ithal eden bir ülke olarak İran-ABD savaşından doğrudan etkileniyor. Akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye'de de enflasyonu tetiklerken cari açığı büyütüyor. Öte yandan, savaşın sona ermesi halinde petrol fiyatlarının düşmesi, Türkiye'nin enerji maliyetlerini hafifletebilir. Ankara'nın, bölgede istikrarı sağlayacak diplomatik girişimleri desteklemesi ve olası bir ateşkes sürecinde arabuluculuk rolü üstlenmesi, hem ekonomik hem de stratejik çıkarları açısından önem taşıyor.
