ABD Başkanı Donald Trump, Temsilciler Meclisi'nin İran'a karşı savaş yetkisini sona erdiren oylamasını 'vatanseverliksiz' olarak nitelendirerek sert bir dille eleştirdi. Demokratların kontrolündeki Meclis, 2002 yılında Irak Savaşı için kabul edilen ve daha sonra İran'a karşı operasyonları da kapsayacak şekilde yorumlanan Askeri Güç Kullanma Yetkisi'ni (AUMF) iptal eden tasarıyı 227-191 oyla geçirdi. Oylamada 8 Cumhuriyetçi, partisinden ayrılarak lehte oy kullandı. Tasarı, Senato'da da benzer bir süreçten geçtikten sonra Trump'ın vetosuyla karşı karşıya kalabilir. Bu gelişme, İran'ın bölgesel nüfuzu ve nükleer programı nedeniyle giderek artan gerilimlerin ortasında, Kongre'nin savaş yetkilerini yeniden tanımlama çabalarının bir parçası olarak öne çıkıyor.
Oylamanın arka planı ve tarafların tutumu
Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi, 'Bu oylama, Kongre'nin savaş ilan etme ve ulusumuzun çocuklarını savaşa gönderme yetkisinin yeniden sağlanmasıyla ilgili' diyerek tasarının anayasal denetim işlevini vurguladı. Demokratlar ve bazı Cumhuriyetçiler, Trump yönetiminin, 2020 başlarında İranlı General Kasım Süleymani'yi öldüren drone saldırısı gibi tek taraflı askeri eylemlerini ‘savaş yetkisini kötüye kullanma’ olarak yorumluyor. Tasarıya karşı çıkan Cumhuriyetçiler ise, AUMF'nin iptal edilmesi halinde ABD'nin İran'ın saldırganlığına karşı caydırıcılığının zayıflayacağını savunuyor. Beyaz Saray Sözcüsü, tasarının 'ulusal güvenliği tehlikeye attığını' ve Trump'ın vetosuyla karşılaşacağını belirtti. Tasarı, ayrıca 11 Eylül 2001 sonrası terörizme karşı savaş yetkisini de kısıtlıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İran ile gerilimler
Bu oylama, ABD ve İran arasında tırmanan gerilimlerin ortasında gerçekleşti. İran, nükleer programa devam ederken, bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD çıkarlarına yönelik tehditlerini sürdürüyor. Trump yönetiminin 'azami baskı' politikası ve İran Devrim Muhafızları'nın terör örgütü listesine alınması, karşılıklı güven bunalımını derinleştirdi. Öte yandan, ABD Kongresi'nin bu hamlesi, uluslararası toplumda farklı yankılar uyandırdı. Avrupa ülkeleri, diyalog çağrısı yaparken, İran yönetimi, 'ABD'nin iç siyasi çekişmeleri' olarak değerlendirdi. Uzmanlar, Senato'da geçmesi halinde bile Trump'ın vetosunun aşılmasının zor olduğunu ve yasanın yürürlüğe girmesinin belirsiz olduğunu vurguluyor. Bununla birlikte, oylama sembolik olarak yürütme organının dış politikadaki tek taraflı adımlarına karşı Kongre'nin artan rahatsızlığını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD Kongresi'nin bu hamlesi, Türkiye'nin güvenlik ve dış politika dengelerini doğrudan ilgilendirmese de, bölgesel dinamikler açısından kritik bir sinyal. İran ile savaşın önlenmesi, Körfez'de gerginliğin azalması ve İran üzerindeki baskıların hafiflemesi, Türkiye'nin İran ile ticari ilişkileri ve enerji ithalatı üzerinde olumlu etki yaratabilir. Ancak, ABD'nin İran'a yönelik askeri seçeneklerinin kısıtlanması, İran'ın Suriye ve Irak'taki vekil güçlerini daha rahat kullanmasına yol açarak Türkiye'nin sınır güvenliğini ve PKK ile mücadelesini zorlaştırabilir. Ayrıca, ABD iç siyasetindeki bu tartışma, Türkiye'nin NATO içindeki konumunu ve ABD ile ilişkilerini etkileyecek potansiyel bir gelişme olarak not edilmelidir.
