ABD Başkanı Donald Trump, Cuma günü yaptığı açıklamada, İran ile daha fazla müzakere yapmayı kabul ettiğini duyurdu ancak on yıllardır süregelen düşmanlıkta ateşkesin sona erdiği yönündeki iddiasını yineledi. Trump, Beyaz Saray’da gazetecilere verdiği demeçte, İran’la yeni bir anlaşmaya varmak için görüşmelere devam edeceklerini belirtirken, “Ateşkes bitti” ifadelerini kullandı. Bu açıklamalar, önceki gün İran’ın ABD’ye yönelik füze saldırılarının ardından gerilimin tırmanmasıyla geldi.
Artan gerginlik ve askeri hareketlilik
Cuma akşamı erken saatlerde Körfez bölgesinde bir önceki günkü saldırıların tekrarlanmamasına rağmen, taraflar arasındaki gerilim devam ediyor. Trump’ın “müzakere” sinyali vermesi, İran’ın ise “savaş istemiyoruz” mesajını yinelemesi, taraflar arasında diplomatik bir kanalın açık kalma ihtimalini artırdı. Ancak Trump’ın ateşkesin bittiği yönündeki sözleri, sahada her an yeni bir çatışmanın patlak verebileceği endişelerini canlı tutuyor. Bölgedeki ABD askeri varlığının artırıldığı, Suudi Arabistan ve BAE’nin de teyakkuza geçtiği belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran gerginliği, özellikle Basra Körfezi’ndeki petrol taşımacılığını tehdit ediyor. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda olası bir kriz, küresel enerji fiyatlarını doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. Bu durum, başta Avrupa olmak üzere dünya ekonomileri için ciddi bir risk oluşturuyor. ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları ve askeri baskısı, bölgedeki Şii nüfuz alanlarını da etkiliyor; Irak, Yemen ve Suriye’deki dengeleri değiştirme potansiyeli bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran’la komşu olmanın yanı sıra ABD ile NATO müttefiki olarak bu krizde hassas bir konumda yer alıyor. Türkiye’nin enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve Irak üzerinden karşılaması, olası bir çatışmada doğrudan ekonomik etkiyle karşı karşıya kalmasına neden olabilir. Ayrıca Suriye’deki askeri varlığı ve PKK/YPG’ye karşı mücadelesi, ABD-İran geriliminin bölgesel yansımalarından etkilenecek unsurlar arasında. Türkiye’nin hem ABD ile ilişkilerini dengelemesi hem de İran’la enerji ve ticaret bağlarını sürdürmesi, dış politikada esnek ve çok yönlü bir strateji izlemesini gerektiriyor.
