ABD Başkanı Donald Trump, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran'ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney'in savaşı sona erdirme müzakerelerinde doğrudan yer aldığını ve iki tarafın birbirleriyle oldukça iyi anlaştığını söyledi. Anadolu Ajansı'nın bildirdiğine göre Trump, Oval Ofis'te gazetecilere verdiği demeçte, “O (Hamaney) işin içinde, kesinlikle. Evet, bence birbirlerine çok saygı duyuyorlar. Geçinmeye başladılar bile, oldukça iyi anlaşıyorlar.” ifadelerini kullandı. Bu açıklamalar, İran'ın Yemen'deki Husilere verdiği destek ve bölgesel gerilimlerin tırmandığı bir dönemde geldi. Trump ayrıca, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin de ilerlediğini ima etti.
Gelişmenin arka planı
Trump'ın bu yorumları, ABD ile İran arasındaki dolaylı görüşmelerin hız kazandığı bir sırada yapıldı. İran Dini Lideri Hamaney, geçmişte ABD ile doğrudan müzakereye karşı çıkarken, son dönemde bazı arabulucular aracılığıyla temasların yoğunlaştığı biliniyor. Özellikle Yemen'deki savaşın sona erdirilmesi için Suudi Arabistan ve Umman'ın arabuluculuk çabaları dikkat çekiyor. Trump yönetimi, İran'ın bölgesel milis gruplara verdiği desteği durdurması ve nükleer faaliyetlerini sınırlandırması karşılığında bazı yaptırımların hafifletilmesini öngören bir anlaşma üzerinde çalışıyor. Ancak Hamaney'in müzakerelere doğrudan katılımı, Tahran'ın iç siyasetinde farklı yorumlara yol açıyor; muhafazakarlar bu tür görüşmeleri ‘büyük şeytanla pazarlık’ olarak nitelendirirken, reformistler ekonomik krizden çıkış için bir fırsat olarak görüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, Orta Doğu'da geniş yankı uyandırdı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran'la doğrudan diyalogdan yana tavır alırken, İsrail ve bazı Körfez ülkeleri anlaşmanın İran'ın nükleer kapasitesini tam olarak durdurmayacağı endişesini taşıyor. Uzmanlar, Trump'ın açıklamalarının kasıtlı olarak iyimser bir ton taşıdığına ve müzakere sürecine ivme kazandırmayı hedeflediğine dikkat çekiyor. Küresel ölçekte ise petrol fiyatları bu haberle birlikte kısa süreli bir düşüş yaşadı; yatırımcılar olası bir anlaşmanın İran ham petrolünün piyasaya dönüşünü hızlandırabileceğini değerlendiriyor. Öte yandan, Rusya ve Çin'in İran'la yakın ilişkileri, Batı'nın bu süreçteki rolünü sınırlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump-Hamaney müzakere sinyali, Türkiye'nin İran'la olan enerji bağımlılığı ve bölgesel güvenlik dengelerini doğrudan ilgilendiriyor. İran'la olası bir ABD anlaşması, Türkiye'nin doğalgaz ithalatında yeni fırsatlar yaratabileceği gibi, aynı zamanda Suriye ve Irak'ta Türk çıkarlarına aykırı bazı siyasi mutabakatları da beraberinde getirebilir. Türk yetkililer, Tahran-Washington hattındaki bu yumuşamayı, özellikle PKK/YPG konusunda endişeyle izliyor. Ankara, sürecin dışında kalmamak için aktif diplomasi yürütüyor.
