ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik askeri saldırı planlarından son anda geri adım atması, İsrail'in yıllardır hayalini kurduğu bölgesel hegemonya vizyonunu çökertti. Ortadoğu uzmanları, Trump'ın bu kararının, İsrail'in İran tehdidini kalıcı olarak ortadan kaldırma umutlarını sona erdirdiği görüşünde birleşiyor. Söz konusu gelişme, bir taraftan ABD-İsrail ilişkilerinde yeni bir döneme girildiğine işaret ederken, diğer taraftan Ortadoğu'daki güç dengelerini de köklü biçimde yeniden şekillendiriyor.
Trump'ın Kararı ve İsrail'in Beklentileri
ABD Başkanı Donald Trump, göreve geldiği ilk günden itibaren İran'a karşı maksimum baskı politikası izlemiş, bu bağlamda nükleer anlaşmadan çekilmiş ve ağır yaptırımlar uygulamıştı. Ancak İran'ın bu yaptırımlara rağmen direnci kırılamayınca, Trump yönetimi askeri seçeneği masaya getirdi. Geçtiğimiz haftalarda İran'ın nükleer tesislerine yönelik bir saldırı planlandığı, hatta operasyon için geri sayımın başladığı iddia edildi. Fakat Trump'ın son anda müdahale ederek saldırıyı durdurması, İsrail'de büyük bir hayal kırıklığı yarattı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, uzun süredir ABD'yi İran'a karşı askeri harekete geçmeye ikna etmeye çalışıyordu. Netanyahu'ya göre, İran'ın nükleer programı ancak askeri bir müdahaleyle durdurulabilirdi. Trump'ın geri adımı, bu stratejinin iflası anlamına geliyor.
İsrail, İran'ı varoluşsal bir tehdit olarak görüyor. Tahran yönetiminin nükleer silah elde etme potansiyeli, İsrail'in güvenlik doktrininde kırmızı çizgi olarak tanımlanıyor. Bu nedenle İsrail, İran'ın nükleer programını durdurmak için hem diplomatik hem de istihbari yollarla mücadele ediyor. Ancak Trump'ın savaştan kaçınması, İsrail'in bu mücadelede ABD'nin askeri gücüne bel bağlama stratejisini sorgulanır hale getirdi. Tel Aviv yönetimi, artık İran tehdidine karşı kendi başının çaresine bakmak zorunda kalabilir.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Trump'ın kararı, sadece İsrail'i değil, tüm Ortadoğu dengelerini etkiliyor. Suudi Arabistan başta olmak üzere Körfez ülkeleri de İran'a karşı ABD'nin sert bir askeri müdahalesini bekliyordu. Bu beklentinin boşa çıkması, Körfez'deki güven algısını zedeledi. Birçok Arap ülkesi, İran'ın nükleer silah sahibi olması durumunda bölgesel güç dengesinin tamamen değişeceğinden endişe ediyor. Trump'ın geri adımı, bu ülkelerin alternatif güvenlik arayışlarına yönelmesine neden olabilir. Öte yandan, Rusya ve Çin, ABD'nin Ortadoğu'dan çekilme sinyalleri olarak yorumlanan bu kararı kendi lehlerine kullanmaya çalışacaklardır. Moskova, Suriye'deki varlığını pekiştirirken, Pekin de İran ile askeri ve ekonomik işbirliğini derinleştirme fırsatı bulabilir.
İran cephesinde ise Trump'ın kararı, Tahran yönetimine önemli bir diplomatik kazanç sağladı. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, ABD'nin askeri seçeneği masadan kaldırdığını iddia ederek, diplomatik çözüm için kapıyı araladı. Ancak İran'daki muhafazakar kanat, ABD'nin bu adımını zayıflık olarak görüyor ve nükleer programda daha agresif bir tutum izlenmesi gerektiğini savunuyor. Bu durum, İran iç siyasetinde yeni bir tartışma başlatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Trump'ın İran'dan geri adım atmasını uzun süredir savunduğu diplomasi ve diyalog yoluyla çözüm anlayışına uygun buluyor. Ankara, İran'a yönelik askeri bir müdahalenin bölgede yeni bir insani krize ve göç dalgasına yol açacağı endişesini taşıyordu. Bu nedenle Trump'ın kararı, Türkiye'nin bölgesel istikrar beklentileriyle örtüşüyor. Ancak İran'ın nükleer programı konusunda uluslararası toplumla işbirliği yapmaması halinde, Türkiye'nin de güvenlik kaygıları derinleşebilir. Özellikle İran'ın füze kapasitesindeki artış, Türkiye'nin doğu sınırındaki güvenlik dengelerini etkileyebilir. Bu bağlamda Türkiye, hem İran'la ekonomik ilişkilerini sürdürürken hem de NATO ve ABD ile istişare mekanizmalarını koruyarak dengeli bir politika izlemeye devam edecektir.
