ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik son hava saldırıları, iki ülke arasındaki mevcut ateşkesi "pratikte anlamsız" hale getirirken, Tahran yönetimi bu saldırıları savaş ilanı olarak değerlendiriyor. Washington ise diplomatik sürecin devam ettiğini savunuyor. Uzmanlar, taraflar arasındaki gerilimin tehlikeli bir yanlış hesaplamaya yol açma ihtimalinin her geçen gün arttığı konusunda uyarıyor.
Gerilimin arka planı ve son gelişmeler
ABD'nin İran'daki hedeflere yönelik son hava saldırıları, iki ülke arasındaki zaten kırılgan olan ateşkesi neredeyse tamamen çökertti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, yaptığı açıklamada, "Bu saldırılar, ateşkes anlaşmasını pratikte anlamsız kılmıştır" ifadelerini kullandı. Bekayi, ABD'nin bu eylemlerinin bölgesel barış ve istikrarı tehdit ettiğini vurguladı.
Buna karşılık Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, saldırıların İran'ın taahhütlerini ihlal etmesi ve ABD çıkarlarına yönelik tehditler nedeniyle gerçekleştirildiği belirtildi. Açıklamada, "Diplomatik kanallar açık kalmaya devam ediyor. Ancak İran'ın anlaşmaya uyması gerekiyor" denildi.
Uzmanlar, bu tür saldırıların taraflar arasındaki güveni daha da aşındırdığını ve müzakere masasına dönüşü zorlaştırdığını belirtiyor. Orta Doğu uzmanı Alex Croft, konuyla ilgili olarak "Her iki taraf da birbirinin kırmızı çizgilerini test ediyor. Bu, kontrolden çıkabilecek bir oyun" değerlendirmesinde bulundu. Croft, İran'ın misilleme yapma kapasitesinin ve ABD'nin askeri üstünlüğünün bir araya geldiğinde, bölgesel bir çatışmanın fitilini ateşleyebileceğine dikkat çekiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump yönetiminin İran'a yönelik "maksimum baskı" politikası, son saldırılarla birlikte yeni bir aşamaya girdi. İran ise bu baskıya karşı koymak için bölgesel müttefikleri aracılığıyla çeşitli noktalarda ABD ve müttefiklerine karşı hamleler yapıyor. Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de uluslararası ticareti tehdit eden saldırıları, İran'ın dolaylı yanıtlarından biri olarak görülüyor.
Bu gelişmeler, Orta Doğu'da geniş çaplı bir savaş endişesini yeniden gündeme getirdi. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, olası bir çatışmanın kendi topraklarına sıçramasından endişe ediyor. Rusya ve Çin ise ABD'ye bölgede itidalli olma çağrısı yaparken, Avrupa Birliği arabuluculuk çabalarını yoğunlaştırmaya çalışıyor.
Uzmanlar, taraflar arasındaki bu sürtüşmenin yeni bir normal haline gelebileceğini, ancak her an büyük bir çatışmaya dönüşme riski taşıdığını vurguluyor. Croft, "Şu anki durum, ne tam savaş ne de tam barış. Bu gri alan, küçük bir kıvılcımın büyük bir yangına yol açabileceği tehlikeli bir denge" diyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran gerginliği, Türkiye'nin güney komşusu olan Irak ve Suriye'deki istikrarı doğrudan etkiliyor. Bu bölgelerde artan ABD-İran çatışması, Türkiye'nin terörle mücadelesini ve sınır güvenliğini zorlaştırabilir. Ayrıca, enerji fiyatlarında olası bir artış, Türkiye ekonomisini olumsuz etkileyebilir. Ankara, hem ABD hem de İran'la zorlu dengeler üzerine kurulu ilişkilerini korumak durumunda. Türkiye'nin arabulucu rolü oynaması beklenirken, iki taraf arasında bir çatışma halinde bölgesel güvenlik riskleri artacaktır.
