ABD Başkanı Donald Trump, İran ile devam eden müzakerelerde Tahran yönetiminin 'çok büyük tavizler' verdiğini iddia etti. Trump, Perşembe günü Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada, 'Savaş çok iyi gidiyor. Bildiğiniz gibi, büyük bir farkla kazanıyoruz' ifadelerini kullandı. ABD Başkanı'nın bu açıklamaları, özellikle İran ile nükleer anlaşma konusundaki belirsizliklerin sürdüğü bir dönemde geldi. Trump, İran'ın yaptırımlar ve askeri baskı karşısında geri adım attığını öne sürerken, Tahran yönetiminden henüz resmi bir yanıt gelmedi.
Gelişmenin arka planı
Trump'ın bu açıklamaları, ABD'nin İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. ABD, 2018 yılında nükleer anlaşmadan tek taraflı çekildikten sonra İran'a yönelik yaptırımları artırmıştı. İran ise anlaşmadaki taahhütlerini kademeli olarak askıya alarak uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırmıştı. Son haftalarda Umman ve Katar arabuluculuğunda dolaylı müzakerelerin yapıldığı bildiriliyor. Trump'ın 'taviz' iddiası, bu müzakerelerde ilerleme kaydedildiği yönünde yorumlansa da, somut bir anlaşma metni henüz kamuoyuyla paylaşılmış değil.
Uzmanlara göre, Trump'ın 'savaş kazanılıyor' söylemi, İran'a yönelik askeri tehditlerin yanı sıra İsrail ile olası bir çatışma riskini de kapsıyor. İsrail, İran'ın nükleer programını durdurmak için son çare olarak askeri operasyon düzenleyebileceğini sinyalini vermişti. Trump'ın bu açıklaması, İran'ı müzakere masasında daha esnek olmaya zorlama amacı taşıyor olabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'ın olası tavizleri, sadece nükleer programla sınırlı kalmayabilir. Trump'ın açıklamaları, İran'ın Yemen'deki Husilere, Lübnan'daki Hizbullah'a ve Suriye'deki milislere verdiği desteği azaltması taleplerini de içerebilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran'ın bölgesel nüfuzunun kırılması için ABD'den daha sert adımlar bekliyor. Öte yandan, Çin ve Rusya, İran'a yönelik yaptırımlara karşı çıkarak Tahran'la enerji ve askeri işbirliğini artırıyor. Avrupa Birliği ise nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılması için diplomatik çabalarını sürdürüyor. Trump'ın bu açıklaması, uluslararası toplumda İran'ın izolasyonunun azaldığı bir dönemde geldi; bu nedenle Tahran'ın gerçekten taviz verip vermediği veya Trump'ın propaganda yapıp yapmadığı tartışma konusu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile enerji ve ticaret bağlantıları bulunan komşu bir ülke olarak bu gelişmelerden doğrudan etkileniyor. ABD-İran geriliminin azalması, Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürebilir ve bölgesel ticareti canlandırabilir. Ancak İran'ın taviz vermesi, ABD'nin bölgede daha güçlü bir konuma gelmesine ve dolayısıyla Türkiye üzerindeki baskıyı artırmasına yol açabilir. Ayrıca, İran'ın nükleer programındaki olası bir yumuşama, İsrail'in güvenlik endişelerini azaltarak bölgesel bir savaş riskini düşürebilir; bu da Türkiye'nin savunma harcamalarını ve mülteci akınını etkileyecek bir faktördür.
