ABD Başkanı Donald Trump'ın, İran ile hafta sonu içinde bir anlaşmaya varılabileceğini açıklaması, altın fiyatlarında Mart ayından bu yana en büyük günlük artışı tetikledi. Trump, Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada, İran ile savaşı sona erdirecek bir anlaşmanın 'hafta sonu veya daha erken' imzalanabileceğini belirtti. Bu gelişme, küresel piyasalarda sert dalgalanmalara yol açan ve enflasyonu körükleyen jeopolitik gerilimlerin sona erebileceği umudunu artırdı.
Gelişmenin Arka Planı
Trump'ın açıklamaları, ABD ve İran arasında dolaylı müzakerelerin hızlandığı bir dönemde geldi. Son haftalarda taraflar, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri konusunda anlaşmazlıkları gidermek için görüşmeler yapıyordu. Trump'ın 'büyük bir anlaşma' olarak nitelediği anlaşma, İran'ın nükleer faaliyetlerini sınırlaması ve bölgesel milis gruplara desteğini kesmesi karşılığında ABD yaptırımlarının kaldırılmasını içerebilir. Uzmanlar, bu tür bir anlaşmanın küresel petrol fiyatlarını düşürebileceğini ve jeopolitik risk primini azaltabileceğini belirtiyor.
Altın fiyatları, Trump'ın açıklamalarının ardından ons başına 2.400 dolar seviyesinin üzerine çıktı. Analistler, barış umutlarının altının güvenli liman talebini bir miktar azaltsa da, devam eden belirsizliklerin fiyatları desteklediğini ifade ediyor. Ayrıca, Orta Doğu'da barışın sağlanması durumunda doların zayıflayabileceği ve bunun altını daha cazip hale getirebileceği belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran-ABD anlaşmasının bölgesel etkileri büyük olacak. İran ile varılacak bir anlaşma, Suudi Arabistan ve İsrail gibi bölgesel aktörlerin ittifaklarını yeniden şekillendirebilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran'ın tehditlerine karşı ABD güvenlik garantilerine bağımlıdır; anlaşma bu ilişkileri değiştirebilir. İsrail ise İran'ın nükleer kapasitesine karşı askeri seçenekleri masada tutarken, anlaşmanın kapsamına göre tepki gösterecek.
Küresel ölçekte, İran ile barış petrol arzına ilişkin endişeleri azaltarak enerji fiyatlarını düşürebilir. Bu da merkez bankalarının faiz indirimi politikalarına alan açabilir. Ancak anlaşmanın başarısız olması halinde, piyasalarda yeniden satış baskısı bekleniyor. Trump'ın anlaşma sürecine ilişkin net bir takvim vermemesi, belirsizliklerin devam ettiğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran barışı, Türkiye için kritik önem taşıyor. İran ile ticaret hacmi 10 milyar doları bulan Türkiye, yaptırımların kalkmasıyla enerji ithalatında rahatlama bekleyebilir. Barış ortamı, ayrıca Suriye ve Irak'ta Türkiye'nin güvenlik endişelerine (PKK/PYD tehdidi) dolaylı olarak olumlu yansıyabilir. Ancak, İran'ın bölgedeki nüfuzunun artması Türkiye'nin çıkarlarıyla çelişme riski taşır. Özellikle Suriye'de İran destekli grupların varlığı, Türkiye'nin sınır güvenliği için tehdit oluşturmaya devam ediyor. Ankara, anlaşma sürecini yakından izlemeli ve kendi kırmızı çizgilerini net bir şekilde tanımlamalıdır. Türkiye, hem ekonomik kazanımlar hem de güvenlik riskleri arasında bir denge kurmak zorunda.
