ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılan geçici ateşkes anlaşmasının sona erdiğini açıkladı. Beyaz Saray'dan yapılan yazılı açıklamada, Trump'ın 'Ateşkes bitti. İran rejimi durdurulmalı' ifadelerini kullandığı belirtildi. Bu açıklamanın hemen ardından ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), son 48 saat içinde İran'a ait 170 askeri hedefin vurulduğunu duyurdu. Operasyonlar kapsamında İran'ın balistik füze rampaları, insansız hava aracı üsleri ve karargah binalarının imha edildiği kaydedildi. İran ise misilleme olarak Bahreyn, Kuveyt ve Katar'daki ABD üslerine balistik füze ve kamikaze dronlarla saldırı düzenledi. Saldırılarda ölen ya da yaralanan olup olmadığına dair henüz resmi bir açıklama yapılmadı.
Gelişmenin arka planı
Geçici ateşkes, İran'ın İsrail'e yönelik geniş çaplı füze saldırısının ardından ABD ve İran arasında Ürdün öncülüğünde yürütülen müzakereler sonucu 72 saat önce ilan edilmişti. Ancak ateşkesin yürürlüğe girmesinden sadece 24 saat sonra İran destekli Husilerin Yemen'den Suudi Arabistan topraklarına düzenlediği füze saldırısı, gerilimi yeniden tırmandırdı. Trump yönetimi, Husilerin saldırısını 'ateşkesin ihlali' olarak nitelendirerek İran'a karşı 'sınırlı ve orantılı' bir askeri operasyon başlatma kararı aldı. CENTCOM Komutanı Orgeneral Michael Kurilla, operasyonların İran'ın saldırı kapasitesini zayıflatmayı hedeflediğini ancak geniş çaplı bir işgal planı olmadığını söyledi.
İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emirabdullahiyan, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne gönderdiği mektupta, ABD saldırılarının 'uluslararası hukukun açık ihlali' olduğunu ve İran'ın meşru müdafaa hakkını kullanacağını belirtti. İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Muhammed Bakıri ise 'ABD'nin her saldırısına on katıyla karşılık vereceklerini' söyledi.
Bölgesel veya küresel boyut
Ortadoğu'da tırmanan bu gerilim, küresel enerji piyasalarında paniğe yol açtı. Brent petrolün varil fiyatı 95 doların üzerine çıkarak 2022'den bu yana en yüksek seviyesini gördü. Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan, hava sahalarını kısmen kapatırken, Körfez ülkelerinde günlük hayat durma noktasına geldi. Avrupa Birliği, iki tarafı itidale çağıran bir bildiri yayımlarken, Rusya ve Çin, ABD'yi 'güç kullanımı ve tek taraflı askeri eylemler' konusunda uyardı. NATO'nun Akdeniz'deki varlığını artırması, çatışmanın bölgesel bir savaşa dönüşme riskini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasında doğrudan ateş hattı üzerinde olmasa da bu gelişmeler Ankara için kritik sonuçlar doğuruyor. Birincisi, İran'a yönelik yeni Amerikan yaptırımları Türkiye'nin enerji tedarik zincirini olumsuz etkileyebilir. İkincisi, Irak ve Suriye'deki İran destekli milislerin hareketlenmesi Türkiye'nin sınır güvenliğini tehdit edebilir. Üçüncüsü, çatışma ortamı Türkiye'nin bölgesel arabuluculuk rolünü zorlaştırabilir. Dışişleri Bakanlığı henüz resmi bir açıklama yapmamış olsa da, Ankara'nın hem NATO müttefikliği hem de komşuluk ilişkileri arasında dikkatli bir denge politikası yürütmesi bekleniyor.
