ABD Başkanı Donald Trump, Çarşamba günü yaptığı açıklamada İran ile varılan ateşkesin sona erdiğini ilan etti. Ankara’da düzenlenen NATO Zirvesi’nin marjında gazetecilere konuşan Trump, ateşkesin 'bittiğini' söyledi. Trump'ın bu sert çıkışı, ABD'nin İran'a yönelik yeni askeri saldırılarından sadece saatler sonra geldi. Beyaz Saray'dan yapılan yazılı açıklamada, operasyonların İran'ın bölgedeki milis güçlerine yönelik olduğu belirtildi. Trump, 'Onlarla anlaşma yapmak imkansız. Ateşkes artık geçerli değil' ifadelerini kullandı. Bu gelişme, iki ülke arasında haftalardır süren gerginliğin yeni bir aşamaya evrildiğini gösteriyor. ABD Savunma Bakanlığı, saldırıların 'sınırlı ve hedef odaklı' olduğunu duyururken, İran tarafından henüz resmi bir yanıt gelmedi.
Ateşkes süreci ve çöküşü
ABD ile İran arasındaki ateşkes, geçen ay İsviçre'nin arabuluculuğunda başlayan dolaylı müzakerelerin ardından sağlanmıştı. Taraflar, Irak ve Suriye'deki vekil güçlerin çatışmalarını durdurma konusunda prensipte anlaşmıştı. Ancak Trump yönetimi, Tahran’ın nükleer programı ve balistik füze faaliyetlerine yönelik endişelerini sık sık dile getiriyordu. Son haftalarda Yemen'deki Husilere yapılan silah sevkiyatları ve Basra Körfezi'nde artan deniz ihlalleri gerginliği tırmandırdı. Trump'ın açıklamasının hemen öncesinde, ABD savaş uçakları Suriye'nin doğusundaki İran destekli mevzileri bombaladı. Savunma Bakanlığı yetkilileri, saldırıların 'İran güçlerini hedef almadığını, ancak onların lojistik ağına darbe vurduğunu' iddia etti. Ancak İran merkezli haber ajansları, ABD saldırılarında en az beş İran vatandaşının öldüğünü duyurdu.
Bölgesel yansımalar ve küresel tepkiler
Trump'ın ateşkesi sona erdirme kararı, bölgede yeni bir çatışma dalgasını tetikleyebilir. Uzmanlar, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehditlerini yeniden gündeme getirebileceği uyarısında bulunuyor. Petrol piyasaları, kararın ardından Brent petrolün varil fiyatında yüzde 3 artış kaydetti. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, iki tarafı itidal çağrısında bulunurken, Fransa ve Almanya'nın arabuluculuk çabalarını artırdığı belirtiliyor. Rusya Dışişleri Bakanlığı ise yaptığı açıklamada, 'ABD'nin provokasyonlarının bölgesel güvenliği tehdit ettiğini' savundu. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, konuyla ilgili henüz resmi bir yorum yapmazken, Ankara'nın gelişmeleri yakından takip ettiği öğrenildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın ateşkesi sonlandırması ve yeni askeri saldırılar, Türkiye'nin güney sınırlarında güvenlik riskini artırıyor. İran ile ekonomik ilişkileri yılda 5 milyar doları bulan Türkiye, olası bir krizde İran doğalgazına olan bağımlılığı nedeniyle enerji arzında sıkıntı yaşayabilir. Ayrıca Suriye ve Irak'ta İran destekli gruplar ile ABD arasında çatışmaların tırmanması, Türkiye'nin terörle mücadelesini ve PKK'ya yönelik operasyonlarını olumsuz etkileyebilir. Ankara, bu nedenle hem Washington hem de Tahran nezdinde dengeli bir diplomasi yürütmek zorunda kalabilir.
