ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yapılan barış anlaşmasının istediklerinin yüzde 99,9'unu içerdiğini belirtti. Fransa'nın Biarritz kentinde düzenlenen G7 Zirvesi'nde konuşan Trump, anlaşmanın İran'ın nükleer silah sahibi olmasını sonsuza dek engelleyeceğini söyledi. Anlaşmanın cuma günü İsviçre'de imzalanması bekleniyor. Trump, anlaşmanın ayrıntılarını daha sonra açıklayacağını ancak şimdilik çok olumlu olduğunu ifade etti. Anlaşmanın, İran'a uygulanan ekonomik yaptırımların bir kısmının kaldırılmasını da içereceği belirtiliyor.
Gelişmenin arka planı
ABD ve İran arasındaki gerilim, Trump'ın 2018'de nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesiyle tırmanmıştı. Trump, mevcut anlaşmanın İran'ın nükleer programını yeterince kısıtlamadığını savunuyordu. Ancak son haftalarda yapılan diplomatik temaslar, yeni bir anlaşmaya varılmasını sağladı. Anlaşma, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlandırmasını ve uluslararası denetçilere tam erişim izni vermesini içeriyor. Karşılığında ABD, İran'a uyguladığı bazı yaptırımları kaldırmayı taahhüt ediyor.
Trump, anlaşmanın imzalanması için İsviçre'nin tarafsız bir ülke olarak seçildiğini ve törene İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif'in de katılacağını doğruladı. Anlaşma metninin, nükleer silahların yanı sıra bölgesel güvenlik ve terörle mücadele konularını da kapsadığı belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu anlaşma, Orta Doğu'da önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. İran'ın nükleer programının sınırlandırılması, bölgedeki ABD müttefikleri olan Suudi Arabistan, İsrail ve Birleşik Arap Emirlikleri için güvenlik garantisi anlamına gelebilir. Öte yandan, anlaşmanın İran'ın nüfuz alanını daraltacağı endişesi de bulunuyor. Avrupa Birliği, anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, ABD Kongresi'ndeki bazı Cumhuriyetçiler anlaşmanın yeterince kapsamlı olmadığını savunuyor. Anlaşma, küresel enerji piyasalarında da etkili olabilir; İran'ın petrol ihracatının artmasıyla petrol fiyatlarında düşüş bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile komşu bir ülke olarak bu anlaşmadan doğrudan etkilenecektir. Anlaşma, bölgede gerilimi azaltarak Türkiye'nin güneydoğu sınırında istikrarı artırabilir. Ayrıca, İran'a yönelik yaptırımların hafiflemesi, Türkiye'nin enerji ithalatında ve ticaretinde olumlu bir etki yaratabilir. Ancak, anlaşmanın İran'ın Suriye, Irak ve Yemen'deki nüfuzunu zayıflatması, Türkiye'nin bu ülkelerdeki çıkarlarıyla çelişebilir. Türk dış politikası, anlaşmanın uygulanmasını yakından takip edecek ve bölgesel denklemdeki değişikliklere göre pozisyon alacaktır.
