ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen nükleer müzakerelerde anlaşmaya 'çok yakın' olduklarını duyurdu. Beyaz Saray'da gazetecilere konuşan Trump, 'Taraflar arasında önemli ilerleme kaydedildi ve anlaşma neredeyse tamamlandı' ifadelerini kullandı. Trump'ın bu açıklaması, İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif'in de hafta sonu müzakere masasına döneceklerini belirtmesinin ardından geldi. Görüşmelerin, 2018'de ABD'nin tek taraflı olarak çekildiği ve 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) yeniden canlandırılması hedefiyle Viyana'da sürdürüldüğü öğrenildi.
Gelişmenin arka planı
2015 yılında imzalanan nükleer anlaşma, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini kısıtlarken, uluslararası toplumun Tahran'a uyguladığı yaptırımları hafifletiyordu. Ancak Trump'ın 2018'de anlaşmadan çekilmesi ve 'maksimum baskı' politikası başlatması, İran'ın nükleer faaliyetlerini yeniden artırmasına yol açtı. Joe Biden yönetimi ise göreve başladıktan sonra anlaşmayı canlandırmak için dolaylı müzakerelere başlamıştı. Son haftalarda taraflar arasında yapılan yoğun görüşmelerde, yaptırımların kaldırılması ve İran'ın nükleer programının sınırlandırılması konularında uzlaşma sağlandığı bildiriliyor. Trump'ın 'çok yakın' ifadesi, müzakerelerin kritik bir aşamaya geldiğini gösteriyor.
Uzmanlar, Trump'ın bu açıklamasının 2024 başkanlık seçimleri öncesinde diplomatik bir başarı olarak sunulabileceği yorumunu yapıyor. İran tarafı ise ihtiyatlı bir iyimserlik içinde. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, 'Müzakerelerde olumlu gelişmeler yaşandı ancak henüz nihai bir metin üzerinde anlaşma sağlanmadı' dedi.
Bölgesel ve küresel boyut
Olası bir İran-ABD anlaşması, başta İsrail ve Suudi Arabistan olmak üzere bölge ülkeleri tarafından dikkatle izleniyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran'ın nükleer programının tamamen durdurulmasını talep ederken, Suudi Arabistan anlaşmanın bölgesel güvenlik dinamiklerini etkileyeceğini belirtiyor. Anlaşmanın sağlanması halinde, İran'ın petrol ihracatının artması ve küresel petrol fiyatlarında düşüş bekleniyor. Ayrıca, İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasıyla birlikte, ülke ekonomisinde rahatlama olacağı öngörülüyor. Ancak anlaşmanın Kongre'de onaylanması ve yaptırımların kaldırılmasının takvimi belirsizliğini koruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile ABD arasında varılacak bir anlaşma, Türkiye'nin enerji güvenliği ve komşusuyla ticari ilişkileri açısından kritik öneme sahip. Anlaşma sonrası İran'a yönelik yaptırımların hafiflemesi, Türkiye'nin doğalgaz ve petrol ithalatında maliyet avantajı sağlayabilir. Ayrıca, iki ülke arasındaki ticaret hacminin artması beklenirken, Suriye ve Irak'taki gelişmelerde İran'ın daha yapıcı bir rol oynaması mümkün olabilir. Ancak bölgesel rakiplerin tepkileri ve İsrail'in olası itirazları, Türkiye'nin dış politika dengelerini etkileyebilir. Ankara, anlaşma sürecini yakından takip ederek kendi çıkarlarını korumak için diplomatik girişimlerini sürdürmektedir.
