ABD Başkanı Donald Trump, 20 Ağustos 2020'de Irak Başbakanı Mustafa el-Kazımi'yi Beyaz Saray'da resmi bir kabul töreniyle ağırlıyor. Bu ziyaret, Kazımi'nin Mayıs ayında göreve gelmesinden bu yana iki ülke arasındaki en üst düzey diplomatik temas olma özelliğini taşıyor. Ancak ziyaretin gölgesinde, Kazımi'nin geçmişte yönetim kurulu başkanlığını yaptığı El-Rafideyn Bankası'nın, ABD yaptırımlarını delerek İran'a milyonlarca dolar aktardığı iddiaları var. Trump, Kazımi'yi 'politika dışı' bir lider olarak tanımlarken, bu ziyaretin temel amacı Irak'taki Amerikan askeri varlığının geleceği ve İran'ın bölgesel etkisine karşı ortak duruş olarak belirtiliyor.
El-Kazımi'nin bankacılık geçmişi ve tartışmalar
Mustafa el-Kazımi, 2010-2014 yılları arasında Irak'ın en büyük devlet bankalarından biri olan El-Rafideyn Bankası'nın yönetim kurulu başkanlığını yürüttü. ABD Hazine Bakanlığı ve bazı batılı istihbarat kaynakları, bu bankanın özellikle Irak'ın petrol gelirlerinin yönetimi sırasında, İran'a para akışını kolaylaştırdığına dair raporlar hazırladı. İddialara göre, banka aracılığıyla İran'daki bazı kurumlara ve İran Devrim Muhafızları'na bağlı gruplara milyonlarca dolar aktarıldı. Ancak Kazımi, bu suçlamaları her defasında reddederek, bankanın tüm işlemlerinin uluslararası düzenlemelere uygun olduğunu savundu. ABD Başkanı Trump, göreve geldiğinden beri İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikası izlerken, Kazımi'nin bu geçmişi Washington'da bazı çevrelerde rahatsızlık yaratmıştı.
Trump'ın Kazımi'yi desteklemesinin arka planı
Ne var ki Trump yönetimi, Kazımi'yi Irak'ın başbakanı olarak destekleme konusunda tereddüt etmedi. Nisan 2020'de, Irak'taki siyasi kriz sırasında Trump, Kazımi'nin adaylığını açıkça destekleyen bir tweet atmış ve onu 'güçlü, bağımsız bir lider' olarak tanımlamıştı. Kazımi'nin selefi Adil Abdülmehdi'nin istifasının ardından geçen aylar boyunca Irak'ta hükümet kurulamazken, Washington'un devreye girmesiyle süreç hızlanmıştı. Analistlere göre, Trump yönetimi Kazımi'yi İran'a karşı daha sert bir duruş sergileyecek bir lider olarak görüyor. Kazımi'nin başbakanlık koltuğuna oturmasından kısa süre sonra, ABD Irak'a askeri yardım ve ekonomik destek paketlerini artırma sözü verdi. Ancak Kazımi, İran'la da ilişkileri koparmamak için denge politikası izlemek durumunda. Ziyaret öncesinde yaptığı açıklamada, Irak'ın 'hiçbir ülkeye karşı bir tehdit oluşturmadığı' ve 'Arap komşularıyla iyi ilişkiler sürdüreceği' mesajını verdi.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu ziyaret, ABD-İran gerginliğinin yeni bir boyut kazandığı bir dönemde gerçekleşiyor. Ocak 2020'de ABD'nin Bağdat'ta İranlı general Kasım Süleymani'yi öldürmesinin ardından, Irak toprakları iki ülke arasındaki vekalet savaşının merkez üssü haline geldi. Irak parlamentosu, Süleymani suikastının ardından ABD askerlerinin ülkeden çıkarılması yönünde bir karar almış, ancak bu karar uygulanmamıştı. Kazımi, bu konuda bir ara formül bulmaya çalışıyor: Amerikan askerlerinin Irak'ta kalması, ancak sadece eğitim ve danışmanlık misyonuyla sınırlı olması. Ayrıca, İran'a yönelik ABD yaptırımlarının Irak ekonomisine verdiği zarar da gündemde. Irak, İran'dan doğalgaz ve elektrik ithalatı yapıyor, ancak ABD'nin yaptırımları bu ticareti zorlaştırıyor. Kazımi, Washington'dan bu konuda bir muafiyet veya kolaylık sağlanmasını isteyecek. Bölgesel düzeyde, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri de Irak'ın İran'a bağımlılığını azaltması için yatırım yapmaya istekli, ancak bunun için ABD desteği gerekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Irak'ın kuzeyindeki varlığı ve PKK ile mücadelesi nedeniyle Bağdat'la hassas bir denge yürütüyor. Kazımi'nin ziyareti sonrası ABD-Irak ilişkilerinin seyri, Türkiye'nin bölgedeki güvenlik çıkarlarını doğrudan etkileyebilir. Eğer ABD askeri varlığı Irak'ta kalıcı hale gelirse, bu durum Türkiye'nin kuzey Irak'taki operasyonlarını sınırlayabilir. Ayrıca, Irak'ın İran'a bağımlılığının azalması, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefi için fırsat yaratabilir. Ancak Türkiye, ABD'nin Irak'ta güçlenmesinin kendi etki alanını daraltacağı endişesiyle hareket ediyor.
