ABD Başkanı Donald Trump, seçim vaatleri arasında yer alan büyük altyapı yatırımlarını hayata geçirmek için Kongre'ye çağrıda bulunuyor. Ancak yüzey taşımacılığı yasasının (surface transportation bill) geçirilmesi için siyasi irade ve uzlaşı gerekiyor. Çünkü mevcut geçici finansman önlemleri eyaletler, işletmeler ve işçiler için belirsizlik yaratırken, gelecek nesillerin rekabet gücü için modern bir altyapının şart olduğu vurgulanıyor. Trump yönetimi, özellikle karayolları, köprüler, limanlar ve havaalanlarına yönelik 2 trilyon dolarlık bir paket öneriyor; ancak bu paketin Kongre'deki kaderi, iki parti arasındaki bütçe ve vergi anlaşmazlıklarına bağlı.
Gelişmenin arka planı: Altyapı krizi ve siyasi çekişmeler
ABD Altyapı Derneği'nin (ASCE) 2021 raporuna göre, ülkenin altyapısı genel not ortalaması C- seviyesinde. Köprülerin yüzde 42'si 50 yaşın üzerinde, karayollarının dörtte biri acil bakım gerektiriyor. Trump, seçim kampanyasında bu sorunu çözmek için kapsamlı bir plan vaat etmişti. Ancak Kongre'deki bölünmüş yapı ve borç limiti tartışmaları, yasanın çıkarılmasını zorlaştırıyor. Demokratlar, yeşil enerji ve toplu taşıma yatırımlarını önceliklendirirken, Cumhuriyetçiler özel sektör ortaklıkları ve vergi indirimlerini savunuyor. Ulaştırma Bakanı Pete Buttigieg, uzun vadeli bir yasanın eyaletlere öngörülebilirlik sağlayacağını ve işsizliği azaltacağını belirtiyor. Öte yandan, Meclis Başkanı Kevin McCarthy, bütçe disiplini vurgusu yaparak kamu-özel işbirliği modellerini gündeme getiriyor.
Geçtiğimiz hafta Senato'da sunulan 347 milyar dolarlık bir tasarı, karayolları ve köprülere 225 milyar dolar ayırmayı öngörüyor. Ancak bu rakam, Trump'ın hedeflediği büyüklüğün oldukça altında. Beyaz Saray, kamu-özel ortaklıkları ve altyapı bankası gibi araçlarla finansmanı artırmayı planlıyor. Ancak Kongre'nin onayı olmadan bu adımlar atılamaz. Özellikle borç limitinin 31,4 trilyon dolara ulaştığı bir dönemde, yeni harcamalar konusunda iki parti arasında derin görüş ayrılıkları var.
Bölgesel ve küresel boyut: Altyapı yarışı ve ekonomik etkiler
ABD'nin altyapı atılımı, yalnızca ülke içi değil, küresel ekonomik rekabet açısından da kritik. Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) kapsamında dünya genelinde büyük altyapı projelerine imza atması, Washington'u harekete geçirdi. Trump yönetimi, 'Amerika'yı Yeniden İnşa Et' (Build Back Better) programıyla Çin'e karşı ekonomik üstünlük kurmayı hedefliyor. Ayrıca, Meksika ve Kanada ile olan ticaret akışını hızlandırmak için sınır geçişlerinin modernizasyonu da gündemde. Uzmanlar, altyapı harcamalarının ABD GSYİH'sine yıllık yüzde 0,5-1 oranında katkı sağlayabileceğini hesaplıyor. Ancak bu yatırımların finansmanı için vergi artışı veya özel sermaye gerekiyor. Küresel tedarik zincirlerindeki aksaklıklar da göz önüne alındığında, altyapıya yapılan her yatırım, ekonomik dayanıklılığı artıracak bir adım olarak değerlendiriliyor.
Öte yandan, iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında sürdürülebilir altyapı projeleri de teşvik ediliyor. Biden döneminde başlatılan Yeşil Altyapı girişimleri, Trump'ın daha geleneksel yaklaşımıyla çelişiyor; ancak iki parti de köprülerin ve yolların onarımının öncelikli olduğu konusunda hemfikir. Yasanın geçmesi halinde, ABD inşaat sektöründe milyonlarca yeni iş yaratılması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin altyapı hamlesi, Türkiye için dolaylı ancak önemli etkiler barındırıyor. Öncelikle, ABD'de artan kamu harcamaları küresel faiz oranlarını yukarı çekebilir ve bu da gelişmekte olan ülkelerin borçlanma maliyetlerini artırabilir. Diğer yandan, ABD'nin altyapı talebi, çimento ve inşaat malzemeleri gibi emtia fiyatlarını yükselterek Türkiye'nin ihracatını olumlu etkileyebilir. Ayrıca, ABD'nin Çin'e karşı altyapı rekabeti, Türkiye'yi Kuşak ve Yol Projesi'nde stratejik bir ortak haline getirebilir. Ancak kısa vadede doğrudan bir etki beklenmemektedir. Türkiye, ulaştırma ve lojistik altyapısını modernize ederken ABD'de geliştirilecek teknolojileri takip etmeli ve olası ortaklık fırsatlarını değerlendirmelidir.
