Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın, görev süresi boyunca İran'a yönelik yaptırımları delerek Hürmüz Boğazı'ndan 100 milyon varil petrol çıkarıldığı iddiası, uluslararası kamuoyunda tartışma yarattı. Trump, sosyal medya platformu Truth Social'da yaptığı paylaşımda, “Biz Hürmüz Boğazı'ndan 100 milyon varil petrol çıkardık. Kimse bunu konuşmuyor” ifadelerini kullandı. Ancak enerji analistleri ve bölge uzmanları, bu rakamın abartılı olduğunu ve lojistik olarak mümkün görünmediğini belirtiyor. Trump yönetiminin İran'a uyguladığı ‘azami baskı’ politikası kapsamında, Tahran'ın petrol ihracatını sıfırlama hedefi vardı. Bu hedef doğrultusunda, ABD Donanması ve müttefikleri Hürmüz Boğazı'nda sıkı denetimler yapıyordu. Uzmanlara göre, bu kadar büyük miktarda petrolün gizlice çıkarılması, hem teknik hem de siyasi açıdan neredeyse imkansız.
Gelişmenin arka planı: Trump'ın iddiası nereden geliyor?
Trump'ın iddiası, ilk kez 2020 yılında bazı Amerikan muhafazakar medya organlarında yer alan haberlere dayanıyor. Bu haberlerde, ABD’nin İran yaptırımlarını delerek Hürmüz Boğazı'ndan büyük miktarda petrol çıkardığı öne sürülmüştü. Ancak o dönemde resmi bir açıklama yapılmamıştı. Trump'ın son açıklaması, kendisinin başkanlık döneminde ABD'nin enerji bağımsızlığına yaptığı vurguyu pekiştirme çabası olarak yorumlanıyor. Öte yandan, ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verileri, Trump döneminde ABD'nin petrol üretiminin rekor seviyelere ulaştığını, ancak İran'dan gizli bir petrol transferi olduğuna dair herhangi bir kayıt bulunmadığını gösteriyor. Uzmanlar, 100 milyon varil rakamının gerçek olması durumunda bunun dünya petrol piyasalarında ciddi bir fiyat düşüşüne yol açacağını, ancak böyle bir etkinin gözlemlenmediğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Hürmüz Boğazı'nın jeopolitiği
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık %20'sinin geçtiği stratejik bir su yoludur. İran, bu boğaz üzerinde sık sık tehditler savurmuş ve zaman zaman abluka girişimlerinde bulunmuştur. Trump yönetimi, İran'ı ekonomik olarak çökertmek için yaptırımları maksimum seviyeye çıkarmıştı. Ancak Trump'ın iddiası, ABD'nin kendi yaptırımlarını deldiği anlamına geliyor ki bu, uluslararası hukuk ve diplomasi açısından büyük bir çelişki olur. ABD ve müttefikleri, Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer serbestisini sağlamak için ‘Refah Muhafızı Operasyonu’ gibi girişimlerde bulunmuştu. Eğer iddia doğruysa, ABD'nin bu operasyonları bahane olarak kullandığı ve aslında kendi çıkarları için boğazı kullandığı sonucu çıkar. Bu da ABD'nin bölgedeki güvenilirliğini zedeleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı, Türkiye'nin enerji arz güvenliği açısından kritik öneme sahiptir. Türkiye, petrol ihtiyacının önemli bir kısmını Irak ve Suudi Arabistan gibi Körfez ülkelerinden temin etmektedir ve bu petrolün büyük bölümü Hürmüz Boğazı'ndan geçmektedir. Boğazda yaşanacak herhangi bir gerilim, Türkiye'nin enerji maliyetlerini doğrudan etkileyebilir. Trump'ın iddiası doğru olsa bile, Türkiye açısından bu durum, ABD'nin bölgede kendi kurallarını dayatma eğilimini göstermesi açısından endişe vericidir. Ankara, boğazın güvenliği ve serbest geçiş prensibinin korunması konusunda hassasiyetini sürdürmektedir.
