ABD Başkanı Donald Trump, 7 Nisan 2025 Pazartesi günü yaptığı sürpriz bir açıklamayla, Hürmüz Boğazı'nda ABD'nin 'bekçi' rolü üstleneceğini duyurdu. Trump, İran'a ait gemilere yeniden abluka uygulanacağını ve boğazdan geçen tüm yüklerin %20'sine eşdeğer bir 'geçiş ücreti' alınacağını belirtti. Bu hamle, İran'ın yıllardır stratejik su yolunu kullanarak elde etmeye çalıştığı gelir modeline benzer bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık üçte birinin geçtiği kritik bir nokta olarak küresel enerji güvenliğinin merkezinde yer alıyor.
Planın Ayrıntıları ve Yansımaları
Trump'ın açıklaması, daha önce İran'ın boğazı kapatma tehditlerine ve 2019'da yaşanan tanker krizine doğrudan bir yanıt niteliği taşıyor. ABD yönetimi, bu kararla hem İran'ın petrol ihracatını tamamen durdurmayı hem de uluslararası deniz ticaretinden bir pay almayı hedefliyor. Uzmanlar, geçiş ücretinin lojistik maliyetleri artıracağını ve özellikle Körfez ülkeleri ile Asya pazarını olumsuz etkileyeceğini belirtiyor.
Trump'ın bu hamlesi, aynı zamanda Tahran'ın 'direniş ekonomisi' söylemine bir darbe olarak görülüyor. İran, yıllardır boğazı jeopolitik bir koz olarak kullanmış; 2018'de yeniden uygulanan yaptırımlar sonrası birçok kez 'Hürmüz'ü kapatma' tehdidinde bulunmuştu. Ancak ABD'nin doğrudan 'ücret talep etme' yaklaşımı, İran'ın stratejisini tersine çevirme potansiyeli taşıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Karar, Suudi Arabistan, BAE ve Katar gibi bölge ülkeleri için ciddi bir güvenlik ve ticaret sorunu yaratıyor. Bu ülkeler, petrol ihracatının büyük bölümünü Hürmüz üzerinden yaparken, ABD'nin alacağı %20'lik pay, enerji fiyatlarını ve küresel enflasyonu tetikleyebilir. Çin, Japonya ve Güney Kore gibi Asya ekonomileri de bu durumdan en çok etkilenecek ülkeler arasında.
Trump'ın açıklaması, aynı zamanda İran'la yürütülen nükleer müzakereleri de doğrudan etkileyebilir. Tahran yönetimi, bu kararı 'savaş ilanı' olarak nitelendirirken, bölgedeki askeri gerilimin tırmanmasından endişe ediliyor. ABD Donanması'nın bölgedeki varlığı şimdilik sürerken, İran Devrim Muhafızları'nın olası misilleme hamleleri yakından izleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkeleri ve İran'dan karşılıyor. Hürmüz Boğazı'ndaki bu yeni düzenleme, Türkiye'nin ham petrol ve doğal gaz tedarik maliyetlerini doğrudan artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji hub'ı olma hedefi kapsamında geliştirdiği Ceyhan ve Samsun gibi alternatif hatların önemi bir kez daha artabilir. Bölgesel tansiyon yükselirse, Türkiye'nin Montrö Boğazlar Sözleşmesi kapsamındaki Karadeniz politikası da dolaylı olarak etkilenebilir. Ankara, bu krizde dengeli bir tutum izleyerek hem enerji güvenliğini sağlamaya hem de bölgesel istikrarı korumaya çalışacaktır.
