ABD Başkanı Donald Trump, İran ile Basra Körfezi'nde yaşanan yeni çatışmaların ardından Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Birleşik Devletler'in İran'a yönelik deniz ablukasını yeniden yürürlüğe koyduğunu ve Hürmüz Boğazı'nın açık kalmasını sağlayacağını söyledi. Trump, Beyaz Saray'daki kısa bir konuşmada 'Hürmüz Boğazı'ndan geçişi garanti altına alacağız. İran'ın bu hayati su yolunu kapatmasına izin vermeyeceğiz' ifadelerini kullandı. Reuters'ın haberine göre, Trump'ın bu hamlesi, Tahran yönetimine yönelik maksimum baskı politikasının bir parçası olarak görülüyor. Son haftalarda Körfez'de tırmanan gerilim, küresel petrol piyasalarında endişeye yol açarken, ham petrol fiyatları yüzde 5'in üzerinde yükseldi.
Gelişmenin arka planı
İran Devrim Muhafızları'na bağlı deniz kuvvetlerinin geçen hafta sonu Umman Körfezi'nde bir ABD Donanması destroyerine taciz ateşi açması, Trump yönetimini sert bir tepki vermeye itti. Pentagon kaynakları, olayda herhangi bir can kaybı yaşanmadığını ancak ABD savaş gemisinin kaçış manevrası yapmak zorunda kaldığını bildirdi. Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Danışmanı, 'Bu kabul edilemez bir provokasyondur ve İran'ın bölgesel istikrarı tehdit etme modelinin bir parçasıdır' dedi.
Trump yönetimi, 2018 yılında nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesinin ardından İran'a yönelik yaptırımları sürekli artırmıştı. Yeniden uygulamaya konulan deniz ablukası, İran'ın petrol ihracatını tamamen durdurmayı hedefliyor. Daha önce Trump döneminde uygulanan ancak Biden yönetimi tarafından gevşetilen abluka, şimdi daha kapsamlı bir şekilde hayata geçiriliyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, yapılan açıklamada 'Bu emperyalist bir kabadayılıktır ve İran ulusunun haklarını ihlal etmektedir. Boğazın kapatılması dahil tüm seçenekler masadadır' tehdidinde bulundu.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir geçiş noktasıdır. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi Körfez ülkelerinin petrol ihracatı bu boğaz üzerinden yapılmaktadır. İran'ın daha önce 2019 ve 2020 yıllarında petrol tankerlerine el koyma ve mayın döşeme gibi eylemlerle boğazı tehdit ettiği biliniyor. Trump'ın abluka kararı, bölgedeki ABD müttefikleri olan Suudi Arabistan ve BAE tarafından desteklenirken, Avrupa Birliği ve Çin endişelerini dile getirdi. Uzmanlar, bu hamlenin kısa vadede petrol fiyatlarını daha da yukarı çekeceğini ve küresel enflasyonist baskıları artıracağını belirtiyor. Ayrıca, Çin'in en büyük petrol tedarikçilerinden biri olan İran ile olan ticareti de bu ablukadan olumsuz etkilenecek. Rusya ise durumu 'uluslararası hukukun ihlali' olarak nitelendirdi ve İran'a desteğini yineledi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bir kısmını ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimden doğrudan etkilenmektedir. Petrol fiyatlarındaki artış, Türkiye'nin cari açığını büyütecek ve enflasyon üzerinde ek baskı oluşturacaktır. Ayrıca, İran ile komşu olan Türkiye, Tahran yönetimine yönelik yaptırımların sıkılaşması durumunda iki ülke arasındaki ticaretin daralmasından endişe duymaktadır. Ankara, Körfez'deki gerilimin diyalog yoluyla çözülmesi çağrısı yaparken, aşırı bir enerji krizinin Türkiye'nin bölgesel istikrarını da tehdit edebileceği değerlendirilmektedir. Öte yandan, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji arayışları, Basra Körfezi'ndeki istikrarsızlık nedeniyle daha da önem kazanmaktadır.
