Eski apartheid rejimini savunan aşırı sağcı bir Güney Afrikalı politikacı, Donald Trump'ın beyaz azınlığa yönelik tartışmalı mülteci programına başvurdu. 56 yaşındaki Willem Petrus 'Willie' Du Venage, daha önce hiç zulüm görmediğini itiraf etmesine rağmen, başvurusunu 'beyazların soykırımı' korkusuyla gerekçelendiriyor. Bu gelişme, Trump'ın geçen ay imzaladığı başkanlık kararnamesiyle hayata geçirdiği ve uluslararası hukukta tartışma yaratan programa yeni bir boyut kazandırdı.
Gelişmenin arka planı: Apartheid mirası ve mülteci programı
Du Venage, 1990'ların başında apartheid'in kaldırılmasına karşı çıkan aşırı sağcı Muhafazakar Parti'nin gençlik kolu liderliğini yapmıştı. Parti, Güney Afrika'da beyaz azınlık yönetimini sona erdiren müzakerelere şiddetle karşı çıkmıştı. Şu anda turist rehberliği yapan Du Venage, Trump'ın 7 Şubat 2025'te imzaladığı 'Güney Afrika'da Beyaz Azınlığa Yönelik Zulme Karşı Eylem' başlıklı kararname kapsamında başvuruda bulunduğunu açıkladı. Program, 'ırksal soykırım' iddialarıyla beyaz Güney Afrikalılara mülteci statüsü verilmesini öngörse de, resmi raporlar bu tür iddiaları desteklemiyor. Du Venage, başvurusunu 'beyazların kontrolü kaybetmesi durumunda ülkenin başına geleceklerden korkma' olarak açıklıyor.
Trump'ın kararnamesi, Güney Afrika hükümetinin 2024'te kabul ettiği ve ırk temelli arazi kamulaştırmasını kolaylaştıran Toprak Tazminatı Yasasına tepki olarak hazırlandı. Ancak uzmanlar, yasanın yalnızca apartheid döneminde ellerinden alınan toprakları geri vermeyi amaçladığını ve beyaz çiftçileri hedef almadığını vurguluyor. Yine de Trump yönetimi, 'Güney Afrika'da hukukun üstünlüğünün çöküşü' gerekçesiyle yardımları askıya alırken, mülteci programına başvuranların sayısı hızla artıyor. Du Venage, Güney Afrika'dan ayrılmayı planlamıyor; program kapsamında sadece ABD'de oturum izni almayı hedefliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Irkçılık tartışmaları ve uluslararası hukuk
Bu başvuru, Trump'ın ikinci döneminde küresel çapta yankı uyandıran göç politikalarının bir parçası. Kararname, Birleşmiş Milletler Mülteci Sözleşmesi'ne aykırı olarak 'zulüm görme korkusu' kriterini geniş yorumluyor. Güney Afrika hükümeti, programı 'ırkçı bir provokasyon' olarak nitelendirirken, Afrika Birliği de endişelerini dile getirdi. Öte yandan Du Venage gibi başvurular, programın 'beyaz üstünlükçü' ideolojiler tarafından kullanılabileceği eleştirilerini güçlendiriyor. Küresel göç uzmanları, bu durumun ABD'nin uluslararası itibarını zedeleyeceğini ve diğer ülkelerdeki benzer popülist hareketlere ilham verebileceğini belirtiyor.
Trump'ın bu hamlesi, aynı zamanda Güney Afrika ile ABD arasındaki diplomatik gerilimi tırmandırdı. Pretoria yönetimi, kararnameyi 'içişlerine müdahale' olarak görürken, Washington'da ise Cumhuriyetçiler programı savunuyor. 2024 başkanlık seçimlerinden zaferle çıkan Trump'ın bu tür adımları, ikinci döneminde daha agresif bir dış politika izleyeceğinin sinyali olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Güney Afrika ile tarihsel olarak güçlü ilişkilere sahip olmasa da, bu gelişme dolaylı yoldan Türkiye'yi ilgilendiriyor. Trump yönetiminin 'azınlık hakları' gerekçesiyle uluslararası hukuku esnetmesi, benzer gerekçelerle Türkiye'ye yönelik baskıları artırabilir. Ayrıca, bu tür programlar küresel mülteci rejimini zayıflatırken, Türkiye'nin de dahil olduğu göç yollarını etkileyebilir. Ankara, bu örneği dikkatle izlemeli; zira Trump'ın 'koruma' söylemi, PKK/YPG gibi terör örgütlerine verilen desteği meşrulaştırmak için kullanılabilir. Son olarak, Güney Afrika'nın toprak reformu tartışmaları, Türkiye'deki benzer mülkiyet sorunlarına ışık tutması açısından önem taşıyor.
