Fransa'nın Biarritz kentinde düzenlenen G7 Zirvesi'nin son gününde, ABD Başkanı Donald Trump ile İran arasında henüz kamuoyuna açıklanmayan bir mutabakat zaptı imzalandığı haberleri üzerine tansiyon yükseldi. Trump, gazetecilerle yaptığı sert bir basın toplantısında, İran'ın eski ABD Başkanı Barack Obama'ya yönelik 'ahmak herif' (stupid SOB) ifadesini kullandığını iddia ederek, Tahran yönetimini ağır bir dille eleştirdi. Ayrıca 'uygun fiyat' kavramının uluslararası ticarette bir aldatmaca olduğunu savunarak, G7 ülkelerinin bu konuda yanılgı içinde olduğunu öne sürdü.
İran mutabakatı ve Trump'ın tepkisi
Geçtiğimiz günlerde Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un arabuluculuğunda ABD ile İran arasında bir mutabakat zaptı imzalandığı yönünde haberler basına yansımıştı. Trump, bu anlaşmanın henüz yayımlanmadığını ancak içeriğinden rahatsız olduğunu belirtti. Basın toplantısında, 'İranlılar Obama'ya ahmak herif dediler, ben onlarla nasıl anlaşabilirim?' diyerek, İran'ın geçmişte ABD'ye yönelik aşağılayıcı ifadeler kullandığını hatırlattı. Trump, ayrıca İran'la yapılacak herhangi bir anlaşmanın ABD'nin çıkarlarını korumanın ötesinde, bölgesel istikrarı da tehdit edeceğini ima etti.
Trump'ın bu sözleri, G7 zirvesinde Avrupalı liderlerle İran konusunda yaşanan görüş ayrılıklarını bir kez daha su yüzüne çıkardı. Macron ve Almanya Başbakanı Angela Merkel, İran'la diplomatik diyaloğun sürdürülmesinden yana tutum sergilerken, Trump ise maksimum baskı politikasının devamından yana olduğunu vurguladı.
'Uygun fiyat' aldatmacası
Trump, ayrıca küresel ticarette 'uygun fiyat' (affordability) kavramını eleştirdi. 'Bana göre uygun fiyat diye bir şey yok, bu tam bir aldatmaca' diyen Başkan, ABD'nin diğer ülkelerle ticaretinde adil olmayan uygulamalarla karşı karşıya olduğunu öne sürdü. Bu ifadeler, özellikle ABD'nin Çin'le yaşadığı ticaret savaşlarının gölgesinde değerlendirildi. Zirvede liderlerin serbest ticaret ve korumacılık arasındaki gerilim ikinci gününde de devam ederken, Trump'ın 'uygun fiyat' eleştirisi, ABD'nin küresel ticaret sistemine yönelik dönüştürücü yaklaşımının bir yansıması olarak yorumlandı.
Biarritz Zirvesi'nde ayrıca iklim değişikliği, dijital vergilendirme ve Amazon orman yangınları da gündeme geldi. Ancak Trump'ın bu konulardaki ayrışan tutumu, zirveden kapsamlı bir ortak bildiri çıkamamasına neden oldu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın İran'a yönelik sert söylemi, Türkiye'nin enerji arz güvenliği açısından kritik bir önem taşıyor. Türkiye, doğal gaz ihtiyacının önemli bir kısmını İran'dan karşılıyor ve ABD'nin maksimum baskı politikası Ankara ile Tahran arasındaki enerji ticaretini zora sokabilir. Ayrıca, İran'la varılacak olası bir anlaşmanın gecikmesi, Suriye ve Irak'taki istikrarsızlığı derinleştirebilir. Türkiye, bu bağlamda hem ABD hem de İran'la dengeli bir diplomasi yürütmek zorunda. Trump'ın ticaret alanındaki korumacı söylemi ise, ABD'nin NATO müttefiki olarak Türkiye'ye yönelik ticari baskılarını artırabileceği endişesi yaratıyor.
