Etiyopya'da her yıl 27 Eylül'de kutlanan Meskel Bayramı, bu yıl da ülke genelinde coşkuyla karşılandı. Ancak kutlamalar, başta Tigray ve Amhara olmak üzere birçok bölgede devam eden silahlı çatışmaların gölgesinde gerçekleşti. Başkent Addis Ababa'da binlerce kişi geleneksel kıyafetlerle meydanlarda toplanarak haç alaylarına katıldı ve barış mesajları verdi. Etiyopya Ortodoks Kilisesi'nin önderlik ettiği törenlerde, halkın birlik ve beraberlik vurgusu öne çıktı. Ancak ülkenin kuzeyindeki çatışma bölgelerinden gelen haberler, bayramın sevinç atmosferini gölgeledi.
Meskel Bayramı'nın Anlamı ve Kutlamalar
Meskel, Etiyopya Ortodoks Kilisesi ve Eritre Ortodoks Kilisesi tarafından kutlanan, Haç'ın Bulunuşu'nu anma bayramıdır. Etiyopya takvimine göre 17 Meskerem'e denk gelen bu özel gün, genellikle 27 Eylül'de idrak edilir. Kutlamalar kapsamında büyük ateşler (damera) yakılır, dini ilahiler söylenir ve geleneksel danslar yapılır. Bu yıl da başkent Addis Ababa'daki Meskel Meydanı'nda büyük bir tören düzenlendi. Törene katılanlar, ülke genelinde barışın tesis edilmesi için dualar etti. Ancak Tigray bölgesinde kutlamalar, bölgedeki güvenlik endişeleri nedeniyle daha sınırlı kaldı.
Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, bayram vesilesiyle yaptığı açıklamada, ulusal birlik ve uzlaşı çağrısında bulundu. Ahmed, "Meskel, bize birlik ve beraberliğin önemini hatırlatıyor. Ülkemizin karşı karşıya olduğu zorlukları ancak birlikte aşabiliriz" dedi. Ancak muhalif gruplar, hükümetin çağrılarının samimi olmadığını savunarak, Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) ile devam eden çatışmalarda sivillerin zarar gördüğünü belirtiyor.
Çatışmaların Gölgesinde Barış Çağrıları
Etiyopya, Kasım 2020'den bu yana Tigray bölgesinde hükümet güçleri ile TPLF arasında şiddetli çatışmalara sahne oluyor. Çatışmalar, binlerce sivilin ölümüne ve milyonlarca kişinin yerinden edilmesine yol açtı. Birleşmiş Milletler raporlarına göre, bölgede insani kriz derinleşiyor ve yardım kuruluşları ihtiyaç sahiplerine ulaşmakta zorlanıyor. Ayrıca Amhara ve Afar bölgelerinde de çatışmaların yayılması endişe verici boyutlara ulaştı.
Meskel kutlamaları sırasında, başta Addis Ababa olmak üzere birçok şehirde barış yürüyüşleri düzenlendi. Katılımcılar, "Barış istiyoruz", "Savaşa hayır" sloganları attı. Etiyopya Ortodoks Kilisesi Patriği Abune Mathias, yaptığı konuşmada, tüm taraflara silahları bırakma ve diyalog masasına dönme çağrısı yaptı. Mathias, "Meskel, affetme ve uzlaşma zamanıdır. Kardeş kanı dökmek hiçbir sorunu çözmez" ifadelerini kullandı.
Uluslararası toplum da Etiyopya'daki çatışmalara ilişkin endişelerini dile getiriyor. ABD, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, taraflara ateşkes çağrısında bulunurken, insani yardımların engellenmemesi konusunda uyarılarda bulunuyor. Afrika Birliği, krizin çözümü için arabuluculuk çabalarını sürdürüyor ancak somut bir ilerleme sağlanabilmiş değil.
Etiyopya hükümeti, TPLF'yi terör örgütü olarak nitelendiriyor ve çatışmaların sorumlusu olarak gösteriyor. TPLF ise hükümeti, Tigray halkına yönelik baskı ve insan hakları ihlalleriyle suçluyor. Karşılıklı suçlamalar, barış çabalarını sekteye uğratıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Etiyopya'daki istikrarsızlık, sadece ülke içinde değil, Afrika Boynuzu'nda da geniş yankı uyandırıyor. Komşu ülkeler Eritre, Sudan, Somali ve Cibuti, çatışmaların yayılmasından endişe duyuyor. Özellikle Eritre, çatışmalara askeri destek vererek taraf olduğu iddialarıyla gündemde. Sudan, yüz binlerce Etiyopyalı mülteciye ev sahipliği yapıyor ve insani yükü artıyor.
Kızıldeniz ve Aden Körfezi'ne kıyısı olan Etiyopya, bölgesel ticaret yolları açısından stratejik bir konumda. Ülkedeki istikrarsızlık, deniz ticaretini ve enerji güvenliğini olumsuz etkiliyor. Ayrıca Etiyopya, Afrika Birliği'nin merkezi olan Addis Ababa'ya ev sahipliği yapıyor; bu da krizin kıtasal etkilerini artırıyor.
Küresel aktörler arasında Çin, Rusya, ABD ve Avrupa ülkeleri, Etiyopya'da nüfuz mücadelesi veriyor. Çin, ülkedeki altyapı projeleriyle ekonomik varlığını güçlendirirken, Rusya silah satışlarıyla ilişkilerini derinleştiriyor. Batılı ülkeler ise insan hakları ve demokrasi vurgusu yaparak baskı unsuru oluşturuyor.
Meskel kutlamaları sırasında verilen barış mesajları, halkın savaştan yorgun düştüğünü gösteriyor. Ancak siyasi liderlerin uzlaşıya yanaşmaması, kalıcı barış umutlarını zayıflatıyor. Etiyopya'nın geleceği, tarafların diyalog iradesine bağlı görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Etiyopya'daki çatışmalar ve istikrarsızlık, Türkiye'nin Afrika Boynuzu'ndaki çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Türkiye, son yıllarda Etiyopya ile ekonomik ve askeri ilişkilerini güçlendirdi; TİKA aracılığıyla kalkınma yardımları yapıyor, Türk şirketleri altyapı projelerinde yer alıyor. Ancak çatışmalar, Türk yatırımlarını ve bölgesel ticaret yollarını riske atıyor. Ayrıca Etiyopya, Türkiye'nin Afrika açılımında stratejik bir ortak olarak görülüyor. Barışın tesis edilmesi, Türkiye'nin bölgedeki ekonomik ve diplomatik varlığını güçlendirecektir. Türkiye, arabuluculuk çabalarına destek vererek bölgesel istikrara katkı sağlayabilir.
