ABD'de Güney Carolina federal bölge mahkemesi, Trump yönetiminin Çevre Koruma Ajansı (EPA) aracılığıyla Biden döneminde başlatılan çevre adaleti hibelerini iptal etmesinin yasa dışı olduğuna karar verdi. Yargıç Mary Geiger Lewis, 11 Mart 2025 tarihli kararında, EPA'nın söz konusu hibeleri 'keyfi ve kaprisli' bir şekilde sonlandırdığını belirtti. Bu karar, başta Güney Carolina olmak üzere dezavantajlı topluluklara yönelik çevre ve halk sağlığı projelerini finanse eden programın yeniden canlanmasının önünü açtı. Dava, çevre adaleti gruplarının açtığı bir davayı takiben görüldü ve mahkeme, hükümetin hibeleri durdurma kararını 'hukuka aykırı' olarak nitelendirdi.
Gelişmenin arka planı
Biden yönetimi, 2022 yılında Enflasyon Düşürme Yasası (Inflation Reduction Act) kapsamında 3 milyar dolarlık bir çevre adaleti fonu oluşturmuştu. Bu fon, özellikle düşük gelirli ve azınlık topluluklarının karşı karşıya olduğu hava kirliliği, su kirliliği ve iklim değişikliğine uyum gibi sorunlara çözüm üretmeyi amaçlıyordu. Program kapsamında 2023 yılında 600 milyon dolar tutarında hibe dağıtılmıştı. Trump, 2024 seçimlerini kazandıktan sonra göreve gelir gelmez, bu programı 'israf' olarak nitelendirerek iptal etmişti. EPA'nın yeni yönetimi, hibelerin çoğunu durdurmuş ve sözleşmeleri feshetmişti. Ancak mahkeme, bu işlemin yasal dayanağının olmadığına hükmetti. Yargıç Lewis, EPA'nın kendi yönetmeliklerine ve federal hibe kurallarına aykırı davrandığını vurguladı. Kararda, 'hibe alıcılarının belirlenmiş kriterlere uygun olarak seçildiği ve projelerin devam etmesi gerektiği' ifade edildi.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu karar, yalnızca ABD çevre politikaları açısından değil, küresel iklim finansmanı ve çevre adaleti tartışmaları açısından da önem taşıyor. ABD, iklim değişikliğiyle mücadelede tarihsel olarak en büyük sera gazı yayıcılarından biri olarak, gelişmekte olan ülkelere iklim finansmanı sağlama taahhüdünde bulunmuştu. Trump yönetiminin çevre adaleti programını iptal etmesi, ABD'nin uluslararası güvenilirliğini zedelemişti. Mahkeme kararı, Biden dönemi politikalarının yargı yoluyla korunabileceğini gösterirken, Trump yönetiminin çevre alanındaki deregülasyon çabalarına karşı bir engel oluşturuyor. Uzmanlar, kararın emsal teşkil edebileceğini ve diğer federal çevre programlarının da benzer şekilde korunabileceğini belirtiyor. Öte yandan, bu tür yargı kararlarının uygulanması zaman alabilir ve siyasi ihtilafların devam etmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin çevre politikaları ve iklim değişikliğiyle mücadele stratejisi açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. ABD'nin iklim finansmanı taahhütlerini yerine getirmesi, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin yeşil dönüşüm projeleri için uluslararası fonlara erişimini kolaylaştırabilir. Ayrıca, ABD mahkemelerinin çevre adaleti konusunda verdiği bu karar, Türkiye'deki benzer davalara emsal teşkil edebilir. Türkiye'nin özellikle Kanal İstanbul ve termik santraller gibi çevresel etkileri tartışılan projelerinde, çevre adaleti ve halk sağlığı argümanlarının hukuki süreçlerde daha fazla kullanılmasına yol açabilir. Küresel ölçekte ise, çevre adaleti kavramının uluslararası hukukta daha güçlü bir zemin kazanması, Türkiye'nin iklim değişikliği müzakerelerindeki pozisyonunu etkileyebilir.
