Eski ABD Başkanı Donald Trump’ın ekibi, ithalatçılardan tahsil edilen yaklaşık 166 milyar dolarlık gümrük vergisini iade etmemek için mahkeme kararına karşı hukuki mücadele başlattı. ABD Yüksek Mahkemesi’nin geçtiğimiz haftalarda Trump döneminde uygulanan bazı gümrük tarifelerini anayasaya aykırı bularak iptal etmesinin ardından, ödenen vergilerin geri ödenmesi gündeme gelmişti. Ancak Trump ekibi, bu kararın uygulanmasını engellemek için federal mahkemeye başvurdu.
Gelişmenin arka planı
Trump yönetimi, 2018-2020 yılları arasında “ulusal güvenlik” gerekçesiyle çelik, alüminyum, güneş paneli ve çamaşır makinesi gibi ürünlere yönelik geniş kapsamlı gümrük vergileri uygulamıştı. Bu vergiler, 1962 tarihli Ticaret Genişletme Yasası’nın 232. maddesine dayandırılmıştı. Ancak ABD Yüksek Mahkemesi, bu vergilerin Kongre’nin onayı olmadan uygulanamayacağına hükmetti. Mahkeme kararı, yalnızca gelecekteki uygulamaları değil, geçmişte tahsil edilen vergilerin akıbetini de tartışmaya açtı.
İthalatçı firmalar, ödedikleri vergilerin iadesi için dava açmıştı. Federal bir yargıç, bu talepleri haklı bularak Trump yönetimine toplanan tüm vergilerin iade edilmesi yönünde karar vermişti. Ancak Trump ekibi, bu kararın uygulanmasının “ekonomik kaosa” yol açacağını savunarak temyize gitti. Ekip, iadenin yalnızca 232. madde kapsamında toplanan vergilerle sınırlı kalması gerektiğini, diğer vergilerin ise yasal olduğunu iddia ediyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu hukuki mücadele, yalnızca ABD iç ticaretini değil, küresel ticaret dengelerini de etkileme potansiyeli taşıyor. Trump döneminde uygulanan gümrük vergileri, başta Çin olmak üzere ABD’nin ticaret ortaklarıyla ilişkilerini germişti. Çin, ABD’nin bu vergilerine karşılık olarak misilleme tarifeleri uygulamıştı. Yüksek Mahkeme’nin kararı, Çin başta olmak üzere ABD’nin ticaret partnerlerinin “haksız ticaret uygulamaları” olarak nitelendirdiği politikaların hukuki temelini sarsıyor.
Uzmanlar, Trump ekibinin iade kararını bloke etme girişiminin başarılı olması durumunda, ABD’nin ticaret politikasında uzun süreli bir belirsizlik yaşanabileceğini belirtiyor. Öte yandan, iade edilmesi muhtemel 166 milyar doların ekonomiye enjekte edilmesi, ithalatçı firmalar için bir rahatlama sağlayabilir. Ancak bu durum, ABD federal bütçesinde önemli bir açığa yol açacak. Trump ekibinin temyiz başvurusu, önümüzdeki haftalarda temyiz mahkemesi tarafından değerlendirilecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Trump döneminde uygulanan gümrük vergilerinden doğrudan etkilenmişti. Özellikle çelik ve alüminyum vergileri, Türk ihracatçıları için ciddi bir engel oluşturmuştu. Bu vergilerin bir kısmının anayasaya aykırı bulunması, Türk ihracatçıların ödedikleri vergilerin iadesi için hukuki bir zemin oluşturabilir. Ancak Trump ekibinin iade kararını bloke etme girişimi, bu süreci uzatabilir. Türkiye’nin ABD ile ticaret ilişkilerinde bu gelişmeyi yakından takip etmesi gerekiyor. Küresel ticaret sisteminde artan korumacılık eğilimleri, Türkiye gibi ihracata dayalı büyüyen ekonomileri olumsuz etkileyebilir.
