Dünya liderleri yıllık Birleşmiş Milletler toplantısına hazırlanırken, küresel düzen yıkıcı Amerikan başkanı Donald Trump'ın etkisiyle sarsılmaya devam ediyor. Orta büyüklükteki güçler, ABD'nin öngörülemez politikaları karşısında yeni ittifak arayışlarına giriyor. Kasım ara seçimlerinde ağır bir yenilgi alması durumunda, Demokratların kontrolündeki Kongre tarafından kısıtlanacak olan Trump'ın gücünün azalması ihtimali, bu arayışları daha da hızlandırıyor.
Arka Plan: Trump'ın Yıkıcı Dış Politikası ve Orta Güçlerin Tepkisi
Donald Trump'ın başkanlığı süresince, geleneksel müttefiklik ilişkileri ve uluslararası kurumlar ciddi şekilde sarsıldı. Trump yönetimi, NATO, Dünya Ticaret Örgütü ve Paris İklim Anlaşması gibi yapılardan çekilme veya bu yapıları zayıflatma yönünde adımlar attı. Ticaret savaşları başlattı, müttefiklerine yönelik sert söylemlerde bulundu ve otoriter liderlere yakınlık gösterdi. Bu durum, özellikle Avrupa, Asya ve Latin Amerika'daki orta büyüklükteki güçlerin ABD'ye olan güvenini sarstı.
Orta güçler, yani ne süper güç ne de küçük devlet olan, ancak bölgesel ve küresel etkiye sahip ülkeler, bu belirsizlik ortamında kendi çıkarlarını korumak için alternatif yollar arıyor. Kanada, Almanya, Fransa, Japonya, Güney Kore, Endonezya, Türkiye gibi ülkeler, ABD'nin dış politikasındaki dalgalanmalardan bağımsız olarak işbirliğini derinleştirme arayışında. Bu ülkeler, ticaret, güvenlik, iklim değişikliği gibi alanlarda yeni ortaklıklar kurarak riskleri dağıtmayı hedefliyor.
Trump'ın söylemleri ve politikaları, uluslararası sistemdeki güç dengelerini de değiştiriyor. Çin ve Rusya, ABD'nin geri çekildiği alanlarda nüfuzlarını artırıyor. Avrupa Birliği, stratejik özerklik hedefiyle kendi savunma ve güvenlik kapasitesini güçlendirmeye çalışıyor. Bu gelişmeler, orta güçlerin yeni ittifak arayışlarını şekillendiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Yeni İttifak Arayışları ve Gelecek Perspektifi
Orta güçlerin yeni ittifak arayışları, çeşitli bölgesel ve küresel girişimlerle somutlaşıyor. Örneğin, Asya'da Japonya, Güney Kore, ASEAN ülkeleri ve Hindistan, bölgesel güvenlik ve ekonomik işbirliğini derinleştirmek için çaba sarf ediyor. Avrupa'da Fransa ve Almanya öncülüğünde savunma işbirliği güçlendiriliyor. Latin Amerika'da ise Brezilya, Meksika gibi ülkeler, ABD'ye olan bağımlılığı azaltmak için Çin ile ilişkilerini geliştiriyor.
Bu arayışların en somut örneklerinden biri, Trans-Pasifik Ortaklığı (TPP) gibi ticaret anlaşmalarının ABD'siz olarak hayata geçirilmesi. Japonya liderliğinde ilerleyen Kapsamlı ve Aşamalı Trans-Pasifik Ortaklığı (CPTPP), ABD'nin çekilmesine rağmen yürürlüğe girdi. Benzer şekilde, Avrupa Birliği, Japonya ve diğer ülkelerle serbest ticaret anlaşmaları imzalayarak ABD'nin korumacı politikalarına karşı duruyor.
Güvenlik alanında ise, orta güçler kendi savunma kapasitelerini artırıyor ve bölgesel güvenlik mekanizmaları kuruyor. Örneğin, Avrupa'da Kalıcı Yapılandırılmış İşbirliği (PESCO) gibi savunma projeleri hayata geçiriliyor. Asya'da ise Japonya, savunma bütçesini artırarak ve anayasal kısıtlamaları gevşeterek daha aktif bir güvenlik politikası izliyor.
Ancak, bu yeni ittifak arayışları beraberinde zorlukları da getiriyor. Orta güçler arasında çıkar çatışmaları olabiliyor ve ABD'nin olası bir geri dönüşü veya politika değişikliği bu arayışları sekteye uğratabilir. Ayrıca, Çin ve Rusya'nın etkisi, bu ülkelerin manevra alanını sınırlayabiliyor. Yine de, mevcut eğilim, orta güçlerin daha dirençli ve çok kutuplu bir dünya düzeni için çaba gösterdiğini işaret ediyor.
Kasım ara seçimleri, bu dinamikler açısından kritik bir dönüm noktası olabilir. Eğer Demokratlar Kongre'nin kontrolünü ele geçirirse, Trump'ın dış politikada attığı adımlar kısıtlanabilir ve ABD'nin uluslararası taahhütlerine dönüşü hızlanabilir. Ancak, Trump'ın yeniden seçilmesi veya politikalarını sürdürmesi durumunda, orta güçlerin yeni ittifak arayışları daha da güçlenecektir. Bu belirsizlik ortamında, Türkiye gibi ülkeler için de önemli fırsatlar ve riskler bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın öngörülemez dış politikası ve orta güçlerin yeni ittifak arayışları, Türkiye için hem fırsatlar hem de zorluklar yaratıyor. Türkiye, NATO üyesi ve bölgesel bir güç olarak, ABD ile ilişkilerindeki dalgalanmalardan etkileniyor. Özellikle Suriye, İran ve Doğu Akdeniz politikalarında ABD ile yaşanan anlaşmazlıklar, Türkiye'yi alternatif ortaklıklar aramaya itiyor. Rusya ve Çin ile gelişen ilişkiler, Batı ile bağların zayıflaması riskini taşıyor. Öte yandan, orta güçler arasında artan işbirliği, Türkiye'nin çok taraflı platformlarda etkinliğini artırması için bir fırsat olabilir. Türkiye, Avrupa ve Asya arasında köprü rolünü güçlendirerek, yeni ittifak arayışlarında aktif rol alabilir. Ancak, iç ekonomik sorunlar ve bölgesel çatışmalar, bu potansiyeli sınırlayabilir.
