ABD Başkanı Donald Trump, Senato'da İran'a yönelik askeri harekatı durdurmayı öngören bir kararın kabul edilmesinin ardından öfkeye kapıldı. Karar, 4 Cumhuriyetçi senatörün de desteğiyle Demokratların çoğunlukta olduğu Senato'da kabul edildi. Bu, 1973'te kabul edilen Savaş Yetkileri Yasası'ndan (War Powers Act) bu yana Kongre'nin her iki kanadının da bir başkana askeri harekatı durdurma yönünde karar aldığı ilk olay oldu.
Gelişmenin Arka Planı
Söz konusu karar, Trump'ın İran'a yönelik artan gerilim ve askeri hazırlıkları karşısında Kongre'nin savaş yetkilerini kullanma girişimi olarak görülüyor. Karar, başkanın İran'a karşı herhangi bir askeri harekat başlatmadan önce Kongre'den onay almasını şart koşuyor. Senato'da 50-49 oyla kabul edilen karar, Trump'ın Cumhuriyetçi Parti içinde bile ittifak kurmakta zorlandığını gösteriyor.
Dört Cumhuriyetçi senatör – Susan Collins, Lisa Murkowski, Mike Lee, Rand Paul – kendi partilerinin başkanına karşı oy kullanarak dikkat çekti. Özellikle Mike Lee ve Rand Paul, daha önce de başkanın savaş yetkilerini sınırlama yönünde açıklamalar yapmıştı. Lee, oylama sonrası yaptığı açıklamada, 'Başkanın İran'a yönelik politikası bizi gereksiz bir savaşa sürükleyebilir. Kongre'nin anayasal sorumluluğunu yerine getirmesi gerekiyor' ifadelerini kullandı.
Oylama, Trump'ın İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikasının bir parçası olarak askeri seçenekleri masada tutmasının ardından geldi. İran'la nükleer anlaşmadan çekilen Trump yönetimi, Tahran'a yönelik yaptırımları artırmış ve Basra Körfezi'ne ek askeri güç göndermişti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu karar, ABD'nin Ortadoğu'daki askeri varlığı ve özellikle İran'la olası bir çatışma riskini azaltması açısından önem taşıyor. Kongre'nin bu adımı, başkanın tek taraflı askeri harekat yetkisini sınırlama yönünde bir emsal oluşturabilir. Uzmanlar, kararın bağlayıcı olmadığını ancak siyasi ağırlığının büyük olduğunu belirtiyor.
Bölgesel düzeyde, Suudi Arabistan ve İsrail gibi ABD müttefikleri, Washington'un İran konusunda kararlı bir duruş sergilemesini beklerken, bu kararın onları hayal kırıklığına uğratabileceği yorumları yapılıyor. Öte yandan, İran yönetimi kararı memnuniyetle karşılarken, ABD'nin baskı politikasının Kongre tarafından da sorgulandığına dikkat çekti.
Karar, aynı zamanda ABD'nin küresel liderlik rolüne ilişkin soru işaretleri yaratıyor. Trump yönetiminin askeri harekat konusunda Kongre'yle çatışması, müttefikler nezdinde ABD'nin güvenilirliğini sorgulatabilir. NATO cephesinde ise, Avrupalı müttefikler ABD'nin İran'la askeri bir çatışmaya girmesinden endişe duyuyor ve bu kararı olumlu karşılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la sınır komşusu olarak ABD-İran çatışmasının doğrudan etkileriyle karşı karşıya kalabilecek bir ülke. Bu nedenle, ABD Kongresi'nin askeri harekatı durdurma yönündeki kararı, Türkiye için bölgesel istikrar açısından olumlu bir gelişme. Olası bir ABD-İran çatışması, Türkiye'nin güney sınırında yeni bir kriz yaratabilir ve zaten kırılgan olan bölge dengelerini altüst edebilirdi. Türkiye, ayrıca İran'la enerji ticareti ve komşuluk ilişkileri nedeniyle askeri bir çatışmanın ekonomik ve güvenlik maliyetlerinden kaçınmak isteyecektir. Bu karar, Ankara'nın Washington'la ilişkilerinde de bir test niteliği taşıyor; zira Türkiye, ABD'nin bölgedeki politikalarına karşı sık sık itirazlarını dile getirmişti. Kongre'nin bu hamlesi, Türkiye'nin itidalli bir duruş sergilemesine katkı sağlayabilir.
