ABD Başkanı Donald Trump, Hint Okyanusu'ndaki stratejik Chagos Takımadaları'nı Mauritius'tan satın alma seçeneğini değerlendiriyor. Bu hamleyle, Amerika Birleşik Devletleri'nin bölgedeki en önemli askeri varlığı olan Diego Garcia üssünün kontrolünü güvence altına almayı hedefliyor. İngiltere'nin adaların egemenliğini Mauritius'a devretme yönündeki uzun süredir devam eden ancak askıda olan planları, Trump'ın bu potansiyel teklifiyle yeni bir boyut kazanmış durumda. Konuya yakın kaynaklar, Trump'ın danışmanlarına bu fikri araştırmaları talimatı verdiğini belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
Chagos Takımadaları, Hint Okyanusu'nun ortasında, stratejik bir konumda yer alıyor. Adalar, 1965 yılında Mauritius'tan ayrılarak Britanya Hint Okyanusu Toprakları adı altında İngiliz kontrolüne geçmişti. İngiltere, 1966'da ABD ile yaptığı anlaşma gereği Diego Garcia adasını 50 yıllığına Amerikan askeri üssü olarak kullanıma açmıştı. Bu üs, özellikle Orta Doğu ve Asya-Pasifik bölgesindeki askeri operasyonlar için kritik bir lojistik merkez haline geldi.
Son yıllarda İngiltere, Mauritius'un egemenlik talepleri ve uluslararası mahkeme kararları doğrultusunda adaları devretme yönünde adımlar atıyor. Ancak Brexit sonrası ticaret anlaşmaları ve güvenlik endişeleri nedeniyle süreç yavaş ilerliyor. Trump yönetiminin bu hamlesi, İngiltere'nin planlarını tamamen rafa kaldırabilir ya da en azından yeniden şekillendirebilir. Eski bir ABD'li yetkili, Trump'ın bölgedeki Çin etkisini azaltma ve üs üzerinde tam kontrol sağlama arzusunun bu fikrin arkasındaki ana motivasyon olduğunu söyledi.
Bölgesel ve küresel boyut
Chagos Adaları'nın satın alınması, yalnızca ABD-Mauritius ilişkilerini değil, aynı zamanda İngiltere ile ABD arasındaki özel bağı da test edecek. İngiltere Başbakanı Keir Starmer, geçtiğimiz haftalarda yaptığı açıklamada, ada devri konusunun karmaşık olduğunu ve milli güvenlik endişelerinin dikkate alınması gerektiğini belirtmişti. Trump'ın satın alma teklifi, İngiltere'yi zor durumda bırakabilir; zira Londra, bir yandan eski sömürgecilik günahlarını temizlemeye çalışırken diğer yandan en yakın müttefikini kaybetmek istemiyor.
Bölgesel güçlerden Hindistan, Diego Garcia üssünün kontrolünün ABD'de kalmasından yana. Hint Okyanusu'nda artan Çin deniz varlığına karşı ABD üssü, Hindistan için stratejik bir denge unsuru. Çin ise bu tür bir satışı, Batı'nın bölgedeki sömürgeci reflekslerinin devamı olarak yorumlayabilir ve kendi askeri varlığını artırma gerekçesi olarak kullanabilir. Bu nedenle Trump'ın planı, bölgesel güç dengelerini yeniden şekillendirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hint Okyanusu'nda doğrudan bir askeri varlığa sahip olmasa da, Somali ve Katar'daki üsleriyle bölgeyle bağlantılı. Chagos Adaları'nın ABD tarafından satın alınması, küresel güç mücadelesinde ABD'nin elini güçlendirirken, Çin'in bölgedeki etkisini dengeleyebilir. Bu durum, Türkiye'nin Afrika Boynuzu ve Doğu Afrika'daki ekonomik ve diplomatik çıkarlarını dolaylı olarak etkileyebilir. Ayrıca, İngiltere'nin adaları devretme sürecindeki tıkanıklık, uluslararası hukukta emsal teşkil edebilir; Türkiye'nin Ege ve Doğu Akdeniz'deki egemenlik tartışmaları açısından da önemli bir referans olabilir.
