Eski ABD Başkanı Donald Trump’ın, Türkiye’ye yönelik CAATSA (Amerika’nın Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşı Koyma Yasası) yaptırımlarını kaldırma yönündeki girişimi, ABD-Türkiye savunma ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilir. Ancak bu hamle, Kongre’nin onayı ve ayrı yasal kısıtlamalar nedeniyle karmaşık bir yol haritasıyla karşı karşıya. Trump’ın bu adımı, iki ülke arasındaki gerginlikleri azaltma potansiyeli taşırken, aynı zamanda Washington’daki yasama sürecinin katı kuralları ve Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi alımına bağlı olarak devam eden yaptırımlar, sürecin önündeki en büyük engeller olarak öne çıkıyor.
Gelişmenin Arka Planı
CAATSA yaptırımları, ABD’nin Türkiye’ye Rusya’dan S-400 füze savunma sistemi satın alması nedeniyle uyguladığı bir dizi kısıtlama içeriyor. 2017’de yürürlüğe giren bu yasa, Rusya’nın savunma sanayisine yönelik yaptırımları genişletirken, S-400 alımı Türkiye’yi hedef alan yaptırımların tetikleyicisi oldu. ABD, Türkiye’nin bu sistemi kullanmasının NATO güvenliğini tehdit ettiğini ve F-35 savaş uçağı programından çıkarılmasına yol açtığını savunuyor. Trump yönetimi döneminde başlatılan yaptırımlar, Aralık 2020’de resmen uygulamaya konuldu ve Türkiye’nin savunma sanayisi üzerinde önemli bir baskı oluşturdu.
Trump’ın yaptırımları kaldırma girişimi, aslında 2020 seçimlerinden önce gündeme gelmişti. Ancak seçim sonuçları ve Biden yönetiminin farklı bir dış politika çizgisi benimsemesi, bu süreci askıya aldı. Şimdi Trump’ın yeniden adaylık sürecinde bu konuyu canlandırması, hem ABD iç siyasetinde hem de uluslararası arenada yankı buluyor. Trump, Türkiye ile ilişkilerin onarılmasının ABD’nin çıkarlarına hizmet edeceğini savunurken, Kongre’deki Cumhuriyetçi ve Demokrat milletvekilleri, Türkiye’nin Rusya ile yakınlaşmasına karşı daha sert bir duruş sergilenmesi gerektiğini düşünüyor.
Kongre onayı gerektiren bu tür yaptırım değişiklikleri, özellikle CAATSA gibi yasaların bağlayıcı hükümleri nedeniyle nadiren başarılı oluyor. Ayrıca, ABD’nin Türkiye’ye yönelik ayrı yasal kısıtlamaları da bulunuyor; örneğin, ABD’nin 2020 mali yılı bütçesinde Türkiye’nin F-35 programından çıkarılmasını öngören maddeler yer alıyor. Bu nedenle Trump’ın girişimi, sadece CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasıyla sınırlı kalmayıp, daha geniş bir yasal çerçevenin değiştirilmesini gerektirebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-Türkiye ilişkilerindeki bu olası yumuşama, sadece ikili savunma bağlarını değil, aynı zamanda NATO’nun güney kanadındaki stratejik dengeleri de etkileyebilir. Türkiye, NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip ülke olarak, Suriye, Irak, Doğu Akdeniz ve Kafkaslar gibi birçok kriz bölgesinde kilit bir rol oynuyor. S-400 yaptırımlarının kaldırılması, Türkiye’nin Batı’yla olan askeri işbirliğini yeniden canlandırabilir ve Ankara’nın Rusya’ya olan bağımlılığını azaltabilir.
Ancak bu değişim, küresel güç mücadeleleri açısından da kritik önem taşıyor. Rusya, Türkiye’yi kendi etki alanında tutmak için enerji ve savunma anlaşmalarını kullanırken, ABD’nin Türkiye’yi yeniden kazanma çabası, Moskova’nın bölgedeki nüfuzunu zayıflatabilir. Aynı zamanda, Avrupa Birliği ülkeleri de Türkiye ile ilişkilerin normalleşmesini yakından izliyor; çünkü Doğu Akdeniz’deki enerji kaynakları ve göç yönetimi gibi konularda Türkiye’nin işbirliği hayati önem taşıyor. Ancak Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi gibi ülkeler, Türkiye’nin yaptırımlardan kurtulmasına karşı çıkıyor; bu da sürecin diplomatik boyutunu karmaşıklaştırıyor.
Trump’ın bu girişimi, aynı zamanda ABD’nin müttefiklere yönelik yaptırım politikasının tutarlılığını da sorgulatıyor. Bazı analistler, Türkiye’ye ayrıcalık tanınmasının, diğer ülkelerin de benzer şekilde Rusya ile askeri işbirliği yapmasını teşvik edebileceğini belirtiyor. Bu nedenle, Kongre’deki muhalefet, Trump’ın hamlesini “ABD’nin caydırıcılığını zayıflatmak” olarak yorumluyor. Öte yandan, Trump yanlıları, Türkiye’nin Batı ittifakına bağlılığının yeniden kazanılmasının, uzun vadede daha büyük stratejik faydalar sağlayacağını savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türk dış politikası açısından ABD ile ilişkilerde bir dönüm noktası olabilir. Yaptırımların kaldırılması, Türkiye’nin savunma sanayisinin dışa bağımlılığını azaltma çabalarını hızlandırabilir ve F-35 programına yeniden entegrasyon olasılığını gündeme taşıyabilir. Ayrıca, Türkiye’nin NATO içindeki konumunu güçlendirerek, Rusya ile denge politikasını daha etkin yürütmesine imkan tanıyabilir. Ancak sürecin Kongre engeline takılması halinde, Türkiye’nin alternatif arayışları devam edecektir. Bu nedenle Ankara, hem diplomatik hem de askeri alanda çok yönlü bir strateji izlemek durumundadır.
