ABD Başkanı Donald Trump, Pazartesi sabahı imzaladığı bir başkanlık kararnamesiyle Utah eyaletindeki Bears Ears ve Grand Staircase-Escalante Ulusal Anıtı'nın sınırlarını önemli ölçüde daralttı. Bu hamle, Amerikan tarihinde federal koruma altındaki kamu arazilerinin bu denli büyük bir alanda geri çekilmesi anlamına geliyor. Karar öncesinde 1,35 milyon dönümlük (yaklaşık 546 bin hektar) Bears Ears anıtı yüzde 85 oranında küçültülerek 201.876 dönüme indirilirken, 1,9 milyon dönümlük (yaklaşık 769 bin hektar) Grand Staircase-Escalante ise yarı yarıya azaltıldı. Çevre örgütleri ve yerli kabileler bu adımı 'tarihi bir yağma' olarak nitelendirirken, Beyaz Saray söz konusu kararın 'ekonomik kalkınma ve yerel yönetimlere yetki devri' amacı taşıdığını savunuyor.
Korunan alanların kaderi: Tarihi ve hukuki boyut
Bears Ears ve Grand Staircase-Escalante, ABD'nin en kurak ve en az nüfuslu bölgelerinden birinde yer alıyor. Her iki alan da binlerce yıllık Kızılderili yerleşimlerine ev sahipliği yapıyor; özellikle Bears Ears, Navajo, Ute, Hopi ve Zuni kabileleri için kutsal kabul edilen yüzlerce arkeolojik alanı barındırıyor. Grand Staircase-Escalante ise eşsiz jeolojik oluşumları, fosil yatakları ve biyolojik çeşitliliği ile biliniyor. Barack Obama döneminde (2016) ve Bill Clinton döneminde (1996) başkanlık kararnameleriyle koruma altına alınan bu alanlar, Trump'ın ilk döneminde de 2017'de benzer bir küçültme işlemine tabi tutulmuştu. Ancak bu kez sınırların daha da daraltılması, hem hukuki hem de çevresel açıdan yeni tartışmaları beraberinde getirdi. Çevre grupları derhal federal mahkemeye başvurarak kararnamenin iptalini talep ederken, Utah eyalet yetkilileri kararı memnuniyetle karşıladı. Eyalet, küçültülen alanlarda madencilik, petrol ve doğalgaz arama ile tarımsal faaliyetlerin önünün açılmasını bekliyor.
Küresel iklim politikaları ve ABD'nin dramatik dönüşü
Trump'ın bu hamlesi, ABD'nin iklim değişikliğiyle mücadelede attığı adımlarla çelişiyor. Paris İklim Anlaşması'ndan çekilme sürecini başlatan ve fosil yakıt üretimini teşvik eden yönetim, korunan alanları daraltarak karbon emisyonlarını azaltma hedeflerinden uzaklaşıyor. Amerikan Jeoloji Araştırmaları Kurumu verilerine göre, Utah'ın güneyindeki bu bölgeler milyarlarca varil petrol ve trilyonlarca fit küp doğalgaz rezervi barındırıyor. Çevreciler ise bu hassas ekosistemlerin madencilik faaliyetleriyle geri dönülemez biçimde tahrip olacağı uyarısında bulunuyor. Öte yandan, ABD'nin bu kararı uluslararası kamuoyunda da yankı buldu. Birleşmiş Milletler Çevre Programı, 'doğal mirasın korunmasının küresel bir sorumluluk olduğunu' hatırlatarak Washington'u uyardı. Avrupa Birliği ise 'ortak çevre standartlarından uzaklaşan bir ABD'nin iklim krizini derinleştirme riski taşıdığını' belirtti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de küresel iklim politikaları ve enerji güvenliği bağlamında önem taşıyor. ABD'nin korunan alanları madenciliğe açması, uluslararası enerji piyasalarında arz artışı beklentisi yaratabilir ve fosil yakıt fiyatlarını aşağı çekebilir. Türkiye, enerjide dışa bağımlı bir ülke olarak bu gelişmeyi yakından izlemeli. Ayrıca, ABD'nin çevre standartlarını düşürmesi, iklim değişikliğiyle mücadelede küresel iş birliğini zayıflatabilir. Bu durum, Türkiye'nin tarım, su kaynakları ve turizm gibi iklim hassasiyeti yüksek sektörlerini olumsuz etkileyebilir. Türk dış politikası açısından, ABD'nin bu adımı, çok taraflı çevre anlaşmalarının geleceğine dair endişeleri artırmakta ve Türkiye'nin Avrupa Yeşil Mutabakatı gibi alternatif mekanizmalara yönelimini güçlendirmektedir.
