Eski ABD Başkanı Donald Trump’ın barış yapma konusundaki övünmelerinin tamamı boş değil. Ancak, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde (DKC) yıllardır süren ve milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine yol açan kanlı çatışmayı sona erdirmek için Washington’un tarafsız bir pozisyon alması gerekiyor. Trump yönetimi döneminde Afrika Boynuzu’nda arabuluculuk girişimleri olmuştu ancak Kongo gibi karmaşık bir savaşta başarılı olmak için ABD’nin, bölgesel güçlerle olan ittifaklarına ara vermesi ve tüm taraflarla eşit mesafede durması şart.
Kongo’daki Savaşın Kökenleri ve Mevcut Durum
DKC, doğal kaynaklar açısından zengin ancak siyasi istikrarsızlık ve silahlı grupların varlığı nedeniyle onlarca yıldır çatışmalara sahne oluyor. 1990’lardan bu yana süren savaş, Ruanda, Uganda, Burundi gibi komşu ülkelerin müdahaleleriyle daha da karmaşık hale geldi. Özellikle doğu bölgelerinde faaliyet gösteren M23 isyancı grubu, Ruanda’nın desteğiyle ilerlerken, Kongo ordusu (FARDC) ve Birleşmiş Milletler barış gücü MONUSCO’nun varlığına rağmen çatışmalar durulmuyor.
Trump döneminde ABD, Kongo’ya yönelik politikasını büyük ölçüde insani yardım ve güvenlik reformu üzerine kurmuştu. Ancak, eski başkanın barış sürecine dair yaptığı açıklamalar genellikle kendi siyasi başarılarını öne çıkarma amacı taşıyordu. Öte yandan, Biden yönetimi altında ABD’nin Kongo’daki rolü daha çok diplomatik baskı ve yaptırımlarla şekillendi. Ne var ki, ne Trump ne de Biden, Kongo’da kalıcı bir barış sağlayabildi.
ABD’nin Tarafsızlık İhtiyacı ve Bölgesel Dinamikler
Kongo’daki savaşın temel dinamiği, bölgesel güçlerin (özellikle Ruanda ve Uganda) Kongo topraklarında kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmesidir. Ruanda, 1994 soykırımının ardından oluşan güvenlik endişeleri ve Kongo’daki Hutulara yönelik operasyonlarını sürdürmek için M23’ü destekliyor. Uganda ise doğal kaynaklardan pay alma ve kuzeydeki isyancı grupları kontrol altına alma amacıyla müdahil oluyor.
ABD, bu karmaşık denklemde genellikle Ruanda’yı terörle mücadelede önemli bir ortak olarak gördü ve bu nedenle Kigali’ye karşı eleştirilerini sınırlı tuttu. Ancak, bu yaklaşım Kongo hükümeti ve diğer aktörler nezdinde ABD’nin tarafsızlığına gölge düşürüyor. Uzmanlara göre, Washington’un Kongo’daki çatışmaya gerçek anlamda çözüm bulabilmesi için tüm taraflarla eşit mesafede durması, Ruanda’ya olan askeri ve diplomatik desteğini geçici olarak askıya alması gerekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kongo’daki istikrarsızlık, Türkiye’nin Afrika politikası açısından doğrudan bir tehdit oluşturmasa da dolaylı etkiler yaratabilir. Türkiye, son yıllarda Afrika’da artan diplomatik ve ekonomik varlığıyla biliniyor; Kongo ile ticari ilişkileri sınırlı ancak askeri iş birlikleri (örneğin SİHA satışı) bulunuyor. Bölgede kalıcı bir barış, Türk şirketlerinin yatırım yapmasını kolaylaştırabilir. Ayrıca, Türkiye’nin BM barış gücü misyonlarına katkısı ve insani yardım faaliyetleri, bu tür çatışmaların çözümünde daha aktif bir rol üstlenmesini gerektirebilir. ABD’nin tarafsızlık politikası benimsemesi halinde, Türkiye’nin arabuluculuk girişimleri için alan açılabilir.
