ABD Başkanı Donald Trump, dijital hizmet vergisi (DST) uygulayan Avrupa ülkelerine yönelik yüzde 100 oranında gümrük vergisi uygulayacağını duyurdu. Trump, “Çok sayıda Avrupa ülkesi” böyle bir vergiyi görüşüyor dedi ve ekledi: “Eğer bunu yaparlarsa, onlara yüzde 100 vergi uygularız.” Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, bu verginin ABD’li teknoloji şirketlerini hedef alan DST’lere misilleme olduğu belirtildi. Trump’ın bu hamlesi, ABD ile Avrupa Birliği arasında zaten gergin olan ticaret ilişkilerini yeni bir krize sürükleyebilir. Uzmanlar, bu adımın küresel ticaret savaşlarını derinleştireceği ve iki blok arasındaki güven bunalımını artıracağı görüşünde.
Dijital hizmet vergisi krizi: ABD’li devler hedefte
Dijital hizmet vergisi, özellikle Google, Apple, Facebook ve Amazon gibi ABD’li teknoloji devlerinin Avrupa’da elde ettiği gelirler üzerinden alınan bir vergi türü. Fransa, İtalya, İspanya, Avusturya ve İngiltere gibi ülkeler, bu şirketlerin düşük vergi ödediği gerekçesiyle DST uyguluyor. ABD ise bu vergilerin ayrımcı olduğunu ve Amerikan şirketlerini hedef aldığını savunuyor. OECD bünyesinde küresel bir dijital vergi anlaşması için yürütülen müzakereler henüz sonuçlanmış değil.
Trump’ın bu tehdidi, Fransa’nın DST uygulamasına başladığı 2019 yılından bu yana süregelen gerilimin en son noktası. O dönemde Trump, Fransız şaraplarına yüzde 100 vergi koyma tehdidinde bulunmuş, ancak geri adım atmıştı. Şimdi ise tehdit daha geniş bir coğrafyayı kapsıyor. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, “Bu vergiler Amerikan işletmelerine zarar veriyor ve ABD ticaretini olumsuz etkiliyor. Gerekli adımları atacağız” ifadeleri kullanıldı.
Atlantik ötesi ticaret savaşında yeni cephe
Avrupa Birliği Komisyonu, Trump’ın tehdidine temkinli yaklaştı. Komisyon sözcüsü, “ABD ile ticari konuları diyalog yoluyla çözmeye kararlıyız. Ancak tüm seçenekler masada” dedi. Avrupalı diplomatlar, bu tehdidin ABD’nin geleneksel müttefiklerine karşı ticari baskı aracı olarak kullanıldığına dikkat çekiyor. Öte yandan, Trump’ın bu hamlesi, ABD ile AB arasında mart ayında askıya alınan Boeing-Airbus sübvansiyonlarıyla ilgili gümrük vergilerinin yeniden gündeme gelmesiyle aynı döneme denk geldi.
Küresel ticaret uzmanları, yüzde 100’lük bir verginin pratikte uygulanması halinde ABD ile AB arasında tam ölçekli bir ticaret savaşının fitilini ateşleyebileceği uyarısında bulunuyor. DST’den etkilenen ABD’li şirketlerin yıllık gelir kaybının milyarlarca dolar olduğu tahmin ediliyor. Ayrıca, bu vergi tehdidi, ABD’nin Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) nezdinde dava açmasına da yol açabilir. Ancak DTÖ sürecinin yıllar sürebileceği göz önünde bulundurulduğunda, Trump’ın doğrudan misilleme yolunu tercih ettiği görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD ile AB arasında yaşanan bu ticari gerilim, Türkiye’yi doğrudan etkilemese de dolaylı yansımaları olabilir. Türkiye, AB ile Gümrük Birliği anlaşmasına sahip olduğu için AB’ye yönelik bir ticaret savaşı, Türkiye’nin ihracatını da etkileyebilir. Ayrıca, ABD’nin müttefiklerine karşı agresif ticaret politikaları izlemesi, Türkiye’nin de benzer yaptırımlarla karşılaşma riskini artırıyor. Öte yandan, Türkiye’nin kendi dijital hizmet vergisi uygulaması (örneğin %7,5 oranındaki reklam vergisi) ABD’nin radarına girebilir. Bu gelişme, Türkiye’nin ticaret politikalarını gözden geçirmesi gerektiğini gösteriyor.
