İran'ın yurtdışında dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlığı bulunuyor. Eski ABD Başkanı Donald Trump yönetimiyle varılan yeni bir anlaşma, bu fonların bir kısmının serbest bırakılmasını öngörüyor. Anlaşma kapsamında, İran'ın Güney Kore, Irak, Lüksemburg ve diğer ülkelerdeki hesaplarında tutulan yaklaşık 6 milyar doların blokesinin kaldırılması planlanıyor. Bu varlıklar, 2018'de ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından dondurulmuştu. Şimdi ise insani yardım amaçlı kullanılmak üzere serbest bırakılıyor.
Gelişmenin arka planı
İran'ın dondurulan varlıkları, Tahran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri nedeniyle uygulanan yaptırımların bir sonucu. En büyük miktar, Güney Kore'deki iki bankada tutulan yaklaşık 6 milyar dolar. Bu fonlar, İran'dan petrol alımı karşılığında birikmişti ancak ABD yaptırımları nedeniyle transfer edilemiyordu. Irak'ta da benzer şekilde, elektrik ve gaz ithalatı için ödenen 2,7 milyar dolar bulunuyor. Lüksemburg ve diğer Avrupa ülkelerinde ise daha küçük miktarlar var. Yeni anlaşma, bu fonların sadece insani ihtiyaçlar için kullanılması şartıyla serbest bırakılmasını öngörüyor. Ancak eleştirmenler, İran'ın bu parayı terör örgütlerine veya balistik füze programına yönlendirebileceğinden endişe ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, İran'ın ekonomisini rahatlatma potansiyeli taşıyor. Ülke, yaptırımlar nedeniyle ciddi enflasyon ve işsizlikle mücadele ediyor. Ancak varlıkların serbest bırakılması, ABD-İran ilişkilerinde geçici bir yumuşama mı yoksa daha geniş bir anlaşmanın habercisi mi olduğu konusunda soru işaretleri yaratıyor. Bölgesel olarak, bu durum İsrail ve Suudi Arabistan'ı endişelendirebilir. İran'ın artan mali kaynakları, Yemen'deki Husiler veya Lübnan'daki Hizbullah gibi vekil güçlere daha fazla destek sağlayabilir. Ayrıca, nükleer müzakerelerde de bir ilerleme sinyali olarak görülebilir. ABD seçimleri öncesinde böyle bir adım, Trump'ın dış politika başarısı olarak sunuluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la enerji ve ticaret bağlantıları nedeniyle bu gelişmeyi yakından izliyor. Donmuş varlıkların serbest bırakılması, Tahran'ın ekonomik istikrarını artırarak sınır ticaretini ve doğal gaz akışını olumlu etkileyebilir. Ancak aynı zamanda, İran'ın bölgesel nüfuz projeksiyonunun güçlenmesi Ankara açısından rekabet riski taşıyor. Özellikle Suriye ve Irak'ta İran'ın artan mali kapasitesi, Türkiye'nin çıkarlarıyla çatışabilir. Türkiye'nin, ABD yaptırımlarına rağmen İran'la ticareti sürdürme konusundaki hassas dengesi de bu anlaşmayla yeniden şekillenebilir.
