ABD Başkanı Donald Trump, ülkesinin İran ile müzakerelere devam edeceğini ancak mevcut ateşkes anlaşmasının “bittiğini” ilan etti. Trump’ın bu açıklaması, askeri operasyonların sürdüğü bir ortamda diplomatik kanalların hala açık olduğu sinyalini verse de, analistler daha önce varılan geçici ateşkes anlaşmasının ciddi kusurlar içerdiğini ve taraflar arasındaki güvensizliğin müzakereleri son derece zorlu hale getirdiğini vurguluyor.
Gelişmenin arka planı
ABD ve İran arasındaki gerilim, son haftalarda yeniden tırmanışa geçti. Trump yönetimi, İran’ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine karşı “maksimum baskı” politikasını sürdürürken, Tahran yönetimi de ABD’nin yaptırımlarına karşı koymak için uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdı. Geçtiğimiz ay, taraflar dolaylı müzakereler yoluyla kırılgan bir ateşkes anlaşmasına varmıştı. Ancak bu anlaşma, sahadaki düşmanlıkları tamamen durdurmaktan uzak kaldı. Trump, son açıklamasında “Ateşkes bitti! Artık savaş var ama konuşmaya devam ediyoruz” ifadelerini kullandı. Beyaz Saray daha sonra bu sözlerin, ateşkesin resmen sona erdiği anlamına gelmediğini, ancak mevcut anlaşmanın yetersiz olduğunu belirtti. İran tarafı ise Trump’ın bu sözlerine temkinli yaklaştı ve “Tecrübelerimiz, ABD’nin sözlerine değil eylemlerine bakmamız gerektiğini öğretti” şeklinde yanıt verdi.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu gelişme, Orta Doğu’da zaten kırılgan olan dengeleri daha da sarsma potansiyeli taşıyor. ABD’nin İran’a yönelik askeri operasyonları, Körfez ülkeleri başta olmak üzere bölgedeki müttefiklerini endişelendiriyor. Suudi Arabistan ve BAE, gerilimin kendi topraklarına sıçramasından kaygı duyarken, Irak hükümeti kendi topraklarında tırmanan ABD-İran çatışmasının ortasında kalmış durumda. Küresel enerji piyasaları, olası bir İran-ABD çatışmasının petrol arzını kesintiye uğratacağı korkusuyla dalgalanıyor. Uzmanlara göre, Trump’ın müzakereleri sürdürme isteği, askeri operasyonlardan tam sonuç almadan masadan kalkmak istememesinden kaynaklanıyor. Ancak, mevcut kusurlu ateşkes anlaşması, tarafların birbirine duyduğu güvensizliği gidermekten uzak. İran, ABD’nin askeri baskıyı sürdürürken müzakere etme niyetine şüpheyle yaklaşırken, ABD de İran’ın nükleer müzakereleri oyalama taktiği olarak kullandığından endişe ediyor. Bu kısır döngü, bölgede kalıcı bir barışın sağlanmasını zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran’dan karşıladığı için olası bir çatışma, enerji arz güvenliğini tehdit edebilir. Öte yandan, Türkiye’nin bölgede arabulucu rolü üstlenme potansiyeli bulunuyor. Ankara, hem ABD ile hem de İran ile diyaloğunu sürdüren nadir ülkelerden biri olarak, bu krizde denge politikası izliyor. Ancak, ABD’nin yaptırım politikaları, Türkiye-İran ticaretini de olumsuz etkileyebilir. Türkiye, kendi güvenliği açısından Irak ve Suriye’deki istikrarı da göz önünde bulundurarak, gerilimin kontrollü bir şekilde yönetilmesini tercih ediyor.
