Eski ABD Başkanı Donald Trump, bir miting konuşmasında, başkanlığı döneminde İran'a yönelik düzenlenen ABD askeri saldırılarının bu ülkeyi adeta “Taş Devri’ne” döndürdüğünü ifade etti. Trump’ın bu açıklaması, Ortadoğu’daki güç dengelerini ve ABD-İran arasındaki tarihsel gerilimi yeniden gündeme taşıdı. Özellikle 2020 yılında İranlı General Kasım Süleymani’nin öldürülmesiyle zirveye çıkan kriz, Trump yönetiminin İran’a karşı izlediği “maksimum baskı” politikasının bir parçası olarak hafızalarda yer edinmişti. Trump’ın bu sözleri, İran’ın nükleer programı ve bölgesel politikaları üzerindeki baskıyı arttırmayı hedefleyen bir retorik olarak değerlendiriliyor. Ancak bu tür açıklamalar, Tahran yönetiminin daha da sertleşmesine ve ABD karşıtı duruşunu pekiştirmesine yol açabilir.
Trump’ın İran Politikası ve Süleymani Suikastı
Trump, başkanlığı boyunca İran’a yönelik en sert yaptırımları uygulayan ABD liderlerinden biri oldu. 2018’de nükleer anlaşmadan (JCPOA) çekilmesinin ardından İran’a ekonomik yaptırımları yeniden devreye sokan Trump, 3 Ocak 2020’de Bağdat’ta düzenlenen bir hava saldırısıyla İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani’yi öldürttü. Bu eylem, ABD-İran ilişkilerinde bir dönüm noktası oldu ve İran’ın nükleer faaliyetlerini hızlandırmasına yol açtı. Trump, her fırsatta bu saldırıların İran’ın askeri ve ekonomik kapasitesini ciddi şekilde zayıflattığını savunuyor. Ancak İran yönetimi, bu tür açıklamaları propaganda olarak nitelendiriyor ve ABD’yi bölgede istikrarsızlık yaratmakla suçluyor.
Trump’ın “Taş Devri” benzetmesi, aslında 1991 Körfez Savaşı’ndan bu yana ABD’li liderlerin Ortadoğu ülkelerine yönelik kullandığı bir retorik. Dönemin ABD Savunma Bakanı James Mattis’in daha önce benzer ifadeler kullanması, bu dilin ABD askeri çevrelerinde yaygın olduğunu gösteriyor. Ancak Trump’ın bu sözleri, İran’ın mevcut durumda ABD ile yeniden müzakere masasına oturma ihtimalini azaltabilir. İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi yönetimi, Trump dönemine ait bu tür açıklamaları “düşmanca” olarak nitelendiriyor ve müzakere çağrılarına kapalı olduğunu vurguluyor.
Bölgesel Güç Dengeleri ve Küresel Yansımalar
Trump’ın bu son açıklaması, ABD’nin Ortadoğu’daki askeri varlığının ve İran’a yönelik politikalarının geleceği açısından da ipuçları veriyor. Eski başkanın yeniden aday olma ihtimali ve Cumhuriyetçi Parti içindeki etkisi, bölge ülkelerinde tedirginlik yaratıyor. İran yanlısı grupların Yemen, Suriye ve Lübnan’da ABD çıkarlarına yönelik saldırılarının artması, Trump döneminde uygulanan baskı politikalarının kalıcı sonuçlar doğurmadığını gösteriyor. Öte yandan, Biden yönetiminin İran’la nükleer müzakereleri yeniden başlatma çabaları, Trump’ın bu tür açıklamalarıyla zora girebilir. İran, müzakerelere dönmek için ABD’nin yaptırımları kaldırmasını şart koşarken, Trump’ın “Taş Devri” söylemi Tahran’ın elini güçlendirebilir.
Küresel ölçekte, bu tür açıklamalar uluslararası enerji piyasalarında da dalgalanmalara yol açıyor. İran, dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip ülkelerinden biri. Trump’ın İran’a yönelik sert söylemleri, petrol fiyatlarının yükselmesine ve enerji arz güvenliğine ilişkin endişelerin artmasına neden olabiliyor. Ayrıca, ABD’nin Ortadoğu’daki müttefikleri olan İsrail ve Suudi Arabistan, Trump’ın İran’a karşı “kararlı” duruşunu desteklerken, Avrupa ülkeleri diyalog ve diplomasinin önemini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile hem komşu hem de bölgesel rakip konumunda. Trump’ın İran’ı “Taş Devri”ne döndürdüğü yönündeki söylemi, Ankara’nın Tahran’la olan karmaşık ilişkilerini yeniden düşünmesine neden olabilir. Bir yandan Türkiye, İran’a yönelik ABD yaptırımlarına katılmamakta diretirken, diğer yandan İran’ın nükleer programı ve bölgesel müdahaleleri (Suriye, Irak, Yemen) Ankara’nın güvenlik kaygılarını arttırıyor. Bu tür bir retorik, Türkiye’nin enerji ithalatında İran’a bağımlılığını azaltma çabalarını hızlandırabilir. Ayrıca, ABD ile İran arasındaki tansiyonun yükselmesi, Türkiye’nin terörle mücadele operasyonlarını ve Suriye’deki askeri varlığını etkileyebilir. Ankara, bölgede istikrarın korunmasını ve doğrudan bir çatışmadan kaçınılmasını tercih etmektedir.
