ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılan gayriresmî ateşkesin artık geçerli olmadığını açıkladı. Beyaz Saray'da gazetecilere konuşan Trump, 'İran ile ateşkes bitti. Artık yok.' ifadelerini kullandı. Bu açıklama, iki ülke arasında son aylarda sağlanan kırılgan sükûnetin sona erdiği anlamına geliyor. Trump'ın bu çıkışı, özellikle İran'ın bölgedeki vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü faaliyetlere yanıt olarak geldi. Beyaz Saray kaynaklarına göre, ABD yönetimi İran'a yönelik yeni yaptırım ve askeri seçenekleri değerlendiriyor.
Gelişmenin arka planı
ABD ile İran arasındaki ateşkes, 2023 yılı sonlarında Umman ve Katar arabuluculuğunda sağlanmıştı. Taraflar arasında doğrudan bir anlaşma olmayan bu süreçte, İran'ın Yemen'deki Husilere silah sevkiyatını durdurması ve ABD'nin de bazı yaptırımları gevşetmesi öngörülüyordu. Ancak son haftalarda İran'ın nükleer programına hız vermesi ve ABD üslerine yönelik saldırıların artması, ateşkesin çatırdamasına neden oldu. Trump'ın açıklaması, Kongre'de de tartışmalara yol açtı. Demokratlar, başkanın tek taraflı kararını eleştirirken, Cumhuriyetçiler ise İran'a karşı sert tutumu desteklediklerini belirttiler.
Bu gelişmeyle eş zamanlı olarak, ABD'den Asya'ya nadir toprak elementleri akışı hız kazandı. Çin'in ihracat kısıtlamalarına karşı ABD'li madencilik şirketleri, Güneydoğu Asya ülkelerine sevkiyatı artırdı. Özellikle Myanmar ve Vietnam'a yapılan nadir toprak elementleri ihracatı, küresel tedarik zincirinde yeni bir dengenin sinyallerini veriyor. Uzmanlar, bu durumun Çin'in nadir toprak elementleri üzerindeki tekelini kırmaya yönelik bir adım olduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın ateşkesi sonlandırma kararı, Orta Doğu'da yeni bir gerilim dalgasına yol açabilir. İran, ABD'nin bu hamlesine misilleme yapacağını duyurdu. Tahran yönetimi, Basra Körfezi'nde askeri tatbikatların başlatıldığını açıklarken, Yemen'deki Husiler de Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları artırabilecekleri uyarısında bulundu. Öte yandan, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri, yeni bir çatışmadan endişe duyduklarını ifade ediyor. Küresel petrol piyasalarında ise bu haberle birlikte fiyatlar yükselişe geçti. Brent petrol varil fiyatı 85 doların üzerine çıktı.
Ekonomi cephesinde, İspanyol bankası Santander'in Çin'deki üst düzey bankacısını işten çıkardığı haberi de dikkat çekti. Uzun yıllar bankanın Çin operasyonlarını yöneten ismin, performans gerekçesiyle görevine son verildiği bildirildi. Bu karar, Çin'de faaliyet gösteren yabancı bankaların artan zorluklarını bir kez daha gündeme getirdi. Santander, Çin pazarındaki daralma nedeniyle Asya stratejisini gözden geçiriyor. Uzmanlar, bu tür işten çıkarmaların önümüzdeki dönemde diğer küresel bankalarda da görülebileceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran ateşkesinin sona ermesi, Türkiye'nin bölgesel politikaları açısından kritik bir gelişmedir. Ankara, İran'la olan sınır güvenliği ve enerji iş birliğini bu yeni gerilim ortamında yeniden değerlendirmek zorunda kalabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Körfez ülkeleriyle yakınlaşma süreci, ABD-İran arasındaki tansiyonun yükselmesiyle olumsuz etkilenebilir. Nadir toprak elementleri akışı ise Türkiye'nin Çin'e olan bağımlılığını azaltma hedefiyle örtüşüyor; ancak doğrudan kısa vadeli bir etki beklenmiyor. Enerji fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye'nin cari açığı üzerinde baskı oluşturabilir.
