ABD Başkanı Donald Trump, pazartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada, Amerikan güçlerinin Hürmüz Boğazı'nda İran'ın askeri kabiliyetlerini hedef alan operasyonlar yürüttüğünü belirtti. Trump'ın bu açıklaması, iki ülke arasında son günlerde yeniden alevlenen askeri gerilimin ardından geldi. Beyaz Saray'daki kısa brifingde konuşan Trump, operasyonların İran'ın boğazdaki serbest geçişi tehdit eden yeteneklerini etkisiz hale getirmeyi amaçladığını söyledi. Başkan, detay vermekten kaçınmakla birlikte, "Şu anda Hürmüz Boğazı'yla ilgili olarak İran'ın sahip olduğu yeteneklere saldırıyoruz" ifadelerini kullandı.
Operasyonun Arka Planı ve Kapsamı
Söz konusu operasyonlar, İran'ın son haftalarda Basra Körfezi'nde ticari gemilere yönelik tacizleri ve ABD donanma unsurlarına yakın manevralarının ardından geldi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) daha önce yaptığı açıklamalarda, İran Devrim Muhafızları'na bağlı unsurların Hürmüz Boğazı'nda seyir halindeki tankerlere müdahale ettiğini ve uluslararası sularda güvenliği tehlikeye attığını bildirmişti. Trump yönetimi, İran'ın petrol ihracatını sıfırlama hedefi doğrultusunda uyguladığı yaptırımların ardından Tahran'ı askeri seçeneklerle de sıkıştırmaya çalışıyor. Pentagon'dan üst düzey bir yetkili, operasyonların öncelikle İran'ın kıyı bataryaları, hızlı saldırı botları ve insansız hava araçlarına (İHA) yönelik olduğunu, bu unsurların boğaz geçişini bloke etme potansiyeli taşıdığını belirtti. Yetkili, hedeflerin titizlikle seçildiğini ve sivil gemi trafiğinin zarar görmemesi için azami hassasiyet gösterildiğini vurguladı.
Bölgesel ve Küresel Etkiler
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği kritik bir enerji koridoru. Bölgede yaşanacak herhangi bir çatışma, küresel petrol fiyatlarında ani yükselişe neden olabilir. Trump'ın açıklamasının ardından Brent petrol fiyatları varil başına 45 dolar seviyesinin üzerine çıkarak yüzde 2'ye yakın artış kaydetti. Analistler, ABD'nin İran'ın boğazdaki varlığını hedef almasının, iki ülkeyi doğrudan bir çatışmaya sürükleme riski taşıdığı uyarısında bulunuyor. İran daha önce Hürmüz Boğazı'nı kapatmakla tehdit etmiş, bu hamlenin bölgesel ve küresel enerji piyasalarında büyük bir krize yol açabileceği değerlendirilmişti. Öte yandan, ABD'nin bölgedeki müttefikleri Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn de operasyonlara lojistik destek sağlarken, İran'ın müttefiki Rusya, tansiyonun düşürülmesi çağrısı yaptı. Çin ise enerji güvenliği endişeleriyle taraflara itidal tavsiyesinde bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimden doğrudan etkileniyor. Olası bir petrol fiyatı şoku, Türkiye'nin cari açığını artırabilir ve enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabilir. Ayrıca, ABD-İran arasındaki askeri gerginlik, Türkiye'nin güney sınırlarındaki istikrarı da tehdit ediyor. Iraklı Kürt bölgesi ve Suriye'deki dengeler, bu gerilimden olumsuz etkilenebilir. Türkiye, bölgede diplomatik çözüm ve istikrarlı bir enerji akışından yana olduğunu her fırsatta vurgularken, olası bir çatışmanın kendisini zor bir tercihle karşı karşıya bırakabileceği ifade ediliyor. NATO müttefiki ABD ile komşusu İran arasındaki bu kriz, Türk dış politikasının dengeleme reflekslerini yeniden test edecek gibi görünüyor.
