ABD Başkanı Donald Trump, ilaç üretimini yurt içine çekmek amacıyla jenerik ilaçlara 2028 yılına kadar yüzde 100 oranında gümrük vergisi uygulamayı planladığını açıkladı. Bu kararın, yabancı üreticileri ABD'de üretim yapmaya zorlaması ve Amerikan ilaç bağımsızlığını artırması hedefleniyor. Daha önce de otomobil ve çip sektörlerine benzer vergiler getiren Trump yönetiminin bu hamlesi, küresel ilaç tedarik zincirinde önemli değişikliklere yol açabilir. Özellikle Hindistan, Çin ve İsrail gibi büyük jenerik ilaç ihracatçıları etkilenecek. Uzmanlar, bu verginin ABD'de ilaç fiyatlarını artırabileceği ve sağlık sistemine ek yük getirebileceği uyarısında bulunuyor.
Arka Plan: İlaç Bağımsızlığı Hedefi
ABD, jenerik ilaçlarının yaklaşık yüzde 80'ini ithal ediyor; bunun büyük kısmı Hindistan ve Çin'den geliyor. Trump yönetimi, özellikle pandemi döneminde yaşanan tedarik sıkıntıları sonrası kritik ilaçların yurt içinde üretilmesini stratejik öncelik haline getirdi. 2028'de yürürlüğe girmesi planlanan yüzde 100'lük vergi, temel reçeteli ilaçları kapsayacak. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, bu adımın 'Amerikan ilaç üretimini yeniden canlandıracağı ve istihdam yaratacağı' savunuldu. Ancak sektör temsilcileri, ABD'de üretim maliyetlerinin yüksek olduğunu ve verginin nihai tüketiciye yansıyacağını belirtiyor. Ayrıca, bu kararın ABD ile Hindistan arasındaki ticaret gerilimini tırmandırması bekleniyor. Hindistan, ABD'ye en büyük jenerik ilaç ihracatçısı konumunda ve bu durum iki ülke arasında yeni bir ticaret savaşına yol açabilir. Trump'ın daha önce otomobil ve çip sektörlerinde uyguladığı benzer vergiler, bazı firmaları ABD'de yatırım yapmaya yöneltmiş ancak maliyetler artmıştı.
Küresel ve Bölgesel Boyutlar
Bu karar, sadece ABD-Hindistan ilişkilerini değil, aynı zamanda Çin, İsrail, Kanada ve Avrupa ülkelerini de etkileyebilir. Çin, ABD'ye antibiyotik ve bazı temel ilaç etken maddelerinde önemli bir tedarikçi. Vergi, Çin'den yapılan ihracatı da vurabilir. Avrupa İlaç Sanayicileri Federasyonu (EFPIA), ABD'nin bu adımının küresel ilaç tedarik zincirini bozabileceği ve ilaç kıtlığına yol açabileceği uyarısında bulundu. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarına aykırı olabileceği de tartışılıyor. Öte yandan, bu vergi ABD'nin yerel jenerik ilaç üretimini teşvik ederken, gelişmekte olan ülkelerin ABD pazarına erişimini zorlaştıracak. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), ilaçlara erişim endişelerini dile getirdi. Bölgesel olarak, Latin Amerika'dan yapılan ilaç ihracatı da risk altında. Uzun vadede, bu tür korumacı önlemlerin ilaç fiyatlarını artırarak küresel sağlık harcamalarını yükseltmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın jenerik ilaçlara yönelik yüzde 100 vergi planı, Türkiye'yi doğrudan hedef almasa da dolaylı etkiler yaratabilir. Türkiye, jenerik ilaç üretiminde önemli bir oyuncu olmasa da, ABD'ye ihraç ettiği bazı ilaç etken maddeleri bu vergiden etkilenebilir. Daha kritik olan, Türkiye'nin ilaç hammaddesinde büyük ölçüde Çin ve Hindistan'a bağımlı olması; bu ülkelerin ABD pazarındaki kaybı telafi etmek için fiyatlarını düşürmesi veya üretimi başka pazarlara yönlendirmesi Türkiye'nin tedarik maliyetlerini etkileyebilir. Ayrıca, ABD'nin yerli üretim teşviki, Türkiye'de faaliyet gösteren uluslararası ilaç firmalarının yatırım kararlarını etkileyebilir. Korumacı eğilimlerin artması, Türkiye'nin ilaçta dışa bağımlılığını azaltma stratejisini daha önemli hale getiriyor.
