ABD Federal Mahkemesi, transseksüel askerlerin hükümete karşı açtığı toplu davayı kabul etti. Talbott v. USA davasında daha önce kazanılan yasal korumalar, artık Savunma Bakanlığı bünyesindeki tüm transseksüel personeli kapsayacak şekilde genişletiliyor. Bu karar, orduda cinsiyet kimliği temelinde ayrımcılığı yasaklayan bir emsal teşkil ederken, Pentagon’un 2017’de yürürlüğe giren ve trans bireylerin askere alınmasını neredeyse tamamen engelleyen politikasının da fiilen sona ermesi anlamına geliyor. Dava, halen görevdeki trans askerlerin hizmet koşullarını iyileştirmeyi ve emekli olanların da sosyal haklardan eşit şekilde yararlanmasını hedefliyor.
Toplu dava sürecinin arka planı
Talbott v. USA davası, 2017 yılında dönemin ABD Başkanı Donald Trump'ın Twitter üzerinden yaptığı sürpriz duyuruyla başladı. Trump, "federal hükümetin transseksüel bireyleri askerlik hizmetinde kabul etmeyeceğini" ilan etmişti. Ardından Savunma Bakanlığı, trans personelin alımını ve mevcut personelin cinsiyet geçiş sürecine ilişkin sağlık hizmetlerini durdurdu. Davacı askerler, bu politikanın anayasal eşitlik ilkesini ihlal ettiğini savundu. Mart 2023'te ABD Temyiz Mahkemesi, hükümetin trans askerlere yönelik yasağının ayrımcı olduğuna hükmetti. Kararda, "ordu, bir kişinin cinsiyet kimliğini değil, yeteneklerini ve bağlılığını değerlendirmelidir" ifadesine yer verildi.
Şimdi kabul edilen toplu dava ise Talbott kararının kapsamını genişletiyor. Davanın öncüsü olan aktivistler, yalnızca halen görevdeki değil, aynı zamanda ordudan ayrılmış veya başvurusu reddedilmiş trans bireylerin de bu haktan yararlanmasını talep ediyor. GLAD (LGBTQ Hakları Örgütü) ve ACLU (Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği) davayı ortaklaşa yürütüyor. Örgütler, orduda yaklaşık 15 bin transseksüel personelin aktif olarak görev yaptığını tahmin ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu karar, yalnızca ABD ordusu için değil, dünya genelindeki silahlı kuvvetler için de önemli bir emsal oluşturuyor. NATO ülkelerinden Almanya, İngiltere, Kanada ve Avustralya daha önce trans bireylerin askerlik hizmetine açık kapı politikası benimsemişti. ABD'nin bu adımı, diğer ülkelerde de benzer düzenlemelerin önünü açabilir. Öte yandan, yıllardır süren hukuki mücadele, ABD toplumunun LGBTQ hakları konusunda hala derin bir bölünme yaşadığını gösteriyor. Federal mahkeme kararına rağmen, bazı eyaletler kamuoyunda tartışmalı durumunu koruyor. Ayrıca, önümüzdeki seçim döneminde konunun tekrar siyasi bir malzeme haline gelmesi muhtemel.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu gelişme, Türkiye'de doğrudan bir karşılık bulmasa da, NATO müttefikleri arasındaki insan hakları standartlarının evrildiğini gösteriyor. TSK'da halen cinsiyet kimliği temelinde bir düzenleme bulunmuyor; trans bireyler askerlik hizmetinden muaf tutuluyor. Küresel trend, ordularda kapsayıcılık politikalarının yaygınlaştığını ortaya koyuyor. ABD'nin bu kararı, uluslararası kamuoyunda "orduda ayrımcılık" konusuna dikkat çekerken, müttefik ülkeler arasında benzer uygulamaların tartışılmasına zemin hazırlayabilir. Türkiye'nin bu alandaki mevcut uygulaması, uluslararası insan hakları raporlarında sıklıkla eleştiriliyor. Orta vadede Türkiye'nin de bu tartışmalara kayıtsız kalmaması beklenebilir.
