ABD’de federal bir temyiz mahkemesi, Başkan Donald Trump yönetiminin çeşitlilik, eşitlik, kapsayıcılık ve erişilebilirlik (DEIA) birimlerinde görev yapan 19 kariyer istihbarat memurunu işten çıkarma kararını 2-1 oyla bloke etti. Dördüncü Daire Temyiz Mahkemesi’nin 13 Mart 2025 tarihli kararı, alt mahkemenin ocak ayında verdiği ihtiyati tedbir kararını onayladı. Mahkeme, işten çıkarmaların yasal dayanağının olmadığını ve memurların kamu yararına çalışmaya devam etmesi gerektiğini belirtti. Karar, Trump’ın federal hükümette DEIA programlarını kaldırmaya yönelik geniş çaplı hamlesinin bir parçası olarak görülüyor.
Gelişmenin arka planı
Olayın merkezinde, Trump yönetiminin 2025 yılı başında federal kurumlardaki DEIA pozisyonlarını kaldırmak için yayımladığı başkanlık emri bulunuyor. Emir kapsamında, Ulusal İstihbarat Direktörlüğü (ODNI) ve Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) bünyesinde DEIA konularında çalışan 19 kariyer memur, görevlerine son verildi. Memurlar, sivil toplum kuruluşlarının desteğiyle federal mahkemeye başvurarak işten çıkarmaların yasadışı olduğunu savundu. Alt mahkeme, ocak ayında memurların lehine ihtiyati tedbir kararı verdi ve Trump yönetimi bu karara itiraz etti. Dördüncü Daire’nin çoğunluk kararını yazan yargıçlar, işten çıkarmaların "keyfi ve kaprisli" olduğunu ve memurların anayasal haklarının ihlal edildiğini ifade etti. Karşı oydaki yargıç ise başkanlık yetkisinin geniş yorumlanması gerektiğini savundu.
DEIA programları, federal kurumlarda azınlık gruplarının temsilini artırmak ve ayrımcılığı önlemek amacıyla uzun yıllardır uygulanıyor. Trump, 2024 seçim kampanyasında bu programları "bölücü" olarak nitelendirmiş ve kaldıracağını vaat etmişti. Seçim sonrası yayımladığı başkanlık emirleriyle birçok kurumdaki DEIA ofislerini kapatmış veya küçültmüştü. İstihbarat teşkilatları, bu karardan en çok etkilenen kurumlar arasında yer aldı. Kararın, diğer federal kurumlardaki benzer davalar için emsal oluşturması bekleniyor. Beyaz Saray sözcüsü, kararın "başkanın yürütme yetkisini sınırladığını" belirterek Yüksek Mahkeme’ye temyiz başvurusunda bulunacaklarını açıkladı.
Bölgesel veya küresel boyut
Karar, sadece ABD iç siyasetini değil, aynı zamanda uluslararası toplumu da yakından ilgilendiriyor. ABD istihbarat teşkilatlarının DEIA politikaları, Batılı müttefiklerle istihbarat paylaşımı ve ortak operasyonlar bağlamında önemli bir rol oynuyor. Çeşitlilik ve kapsayıcılık uygulamalarının zayıflaması, özellikle Avrupa ve Kanada gibi ülkelerle işbirliğinde güven sorunlarına yol açabilir. Öte yandan, kararın ABD federal sisteminde yargı-yürütme dengesine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirmesi bekleniyor. Trump yönetiminin bu kararı Yüksek Mahkeme’ye taşıması halinde, dava ABD’de DEIA politikalarının geleceği açısından belirleyici olabilir. Küresel çapta, çeşitlilik programlarının kaldırılması yönündeki baskılar, özellikle sağ popülist hükümetlerin olduğu ülkelerde yankı buluyor. ABD’deki bu hukuki sürecin sonucu, diğer ülkelerdeki benzer politikaları da etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. ABD istihbarat teşkilatlarının iç yapısındaki değişiklikler, Türkiye’nin ABD ile ikili istihbarat işbirliğini ve ortak terörle mücadele operasyonlarını etkileyebilir. DEIA politikalarındaki bu dönüşüm, ABD’nin kurumsal hafızasını ve kriz yönetim kapasitesini zayıflatabilir. Türkiye, ABD ile stratejik ilişkilerinde istihbarat paylaşımına büyük önem veriyor; bu alandaki belirsizlikler, iki ülke arasındaki güvenliği olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, kararın ABD iç siyasetinde yaratacağı kutuplaşma, Türkiye’yi doğrudan ilgilendiren konularda (F-35, S-400, Suriye) ABD karar alma süreçlerini daha karmaşık hale getirebilir. Ankara, bu süreci yakından izlemeli ve olası diplomatik girişimler için hazırlıklı olmalıdır.
