ABD’nin Teksas eyaletinden 79 yaşındaki çevre aktivisti Diane Wilson, dünyanın öbür ucuna, Tayvan’a giderek Asya’nın en büyük petrokimya şirketi Formosa Plastics Corp.’un yıllık hissedarlar toplantısında söz aldı. Emekli bir karides balıkçısı olan ve sadece lise mezunu Wilson, onlarca yıldır şirketin ABD’deki tesislerinin neden olduğu çevre kirliliğine karşı mücadele ediyor. Bu kez mücadelesini şirketin ana vatanına taşıyan Wilson, hissedarlara hitaben yaptığı konuşmada, “Sizden tek istediğim, ölmeden önce temiz bir nehir görmek” dedi. Wilson’ın eylemi, küresel çevre aktivizminin sınır tanımaz karakterini bir kez daha gözler önüne serdi.
Gelişmenin arka planı
Diane Wilson, 2000’li yılların başından beri Formosa Plastics’in Teksas ve Louisiana kıyılarındaki tesislerine karşı mücadele yürütüyor. Bu tesisler, başta etilen diklorür ve vinil klorür monomeri olmak üzere kanserojen kimyasallar üretiyor. Wilson, şirketin atık su deşarjları nedeniyle Meksika Körfezi’ndeki deniz yaşamının zarar gördüğünü ve yerel balıkçı topluluklarının geçim kaynaklarının tehdit altında olduğunu savunuyor. 2019’da ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), Formosa’ya Teksas’taki tesislerinden kaynaklanan plastik pelet kirliliği nedeniyle 50 milyon dolar para cezası kesti. Ancak aktivistler, bu cezanın yetersiz olduğunu ve şirketin çevre ihlallerine devam ettiğini belirtiyor.
Wilson’ın Tayvan’daki hissedarlar toplantısına katılması, bu mücadelenin uluslararası boyut kazanması anlamına geliyor. Hissedarlar toplantısında Wilson, şirketin çevresel performansını sorguladı ve bağımsız denetim çağrısında bulundu. Formosa yetkilileri, toplantıda Wilson’ın eleştirilerine yanıt verirken şirketin çevre standartlarını iyileştirmek için çaba harcadığını iddia etti. Ancak Wilson, bu söylemlerin gerçeği yansıtmadığını, şirketin Tayvan’daki tesislerinde de benzer kirlilik sorunları yaşandığını öne sürdü.
Küresel boyut ve iklim aktivizmi
Wilson’ın eylemi, fosil yakıt şirketlerine karşı küresel çevre aktivizminin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Özellikle plastik üretiminin iklim krizine katkısı giderek daha fazla sorgulanıyor. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, petrokimya sektörü küresel petrol talebinin yaklaşık yüzde 12’sini oluşturuyor ve bu oranın 2030’a kadar yüzde 33’e yükselmesi bekleniyor. Formosa gibi büyük oyuncular, bu büyümenin merkezinde yer alıyor. Çevre örgütleri, şirketlerin “yeşil yıkama” politikalarıyla gerçek etkilerini gizlediğini savunuyor. Tayvan’da da yerel topluluklar benzer kirlilik sorunlarıyla karşı karşıya. Wilson’ın Tayvan ziyareti, ABD’li bir aktivistin küresel Güney’deki müttefiklerle dayanışma içinde olduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, petrokimya sektöründe büyüme hedefleri olan bir ülke. Özellikle Aliağa ve Kocaeli bölgelerinde petrokimya tesisleri bulunuyor. Formosa Plastics’in Tayvan’daki denetim eksiklikleri, Türkiye’de de benzer çevresel sorunlar yaşanabileceğine işaret ediyor. Türkiye’de çevre aktivistleri, petrokimya tesislerinin çevreye verdiği zararları gündeme getiriyor. Bu haber, Türkiye’deki sivil toplum kuruluşlarına küresel bir örnek sunarken, aynı zamanda Türkiye’nin de taraf olduğu plastik kirliliğiyle mücadele anlaşmaları kapsamında daha sıkı denetim çağrılarını güçlendiriyor. Küresel çevre hareketinin Türkiye’deki yansımaları, benzer eylemlerin yerel ölçekte de görülmesine yol açabilir.
