Avustralya, teknoloji devlerini haber içerikleri için yerel yayıncılara ödeme yapmaya zorlayan yasasını sıkılaştırmaya hazırlanırken, Google ve Meta (Facebook) Avustralya ile ABD arasındaki serbest ticaret anlaşmasını (FTA) ihlal edeceği gerekçesiyle harekete geçti. Şirketler, ayrıca eski Başkan Donald Trump’ın olası misillemelerini de koz olarak kullanarak Canberra yönetimine baskı yapıyor. Avustralya Hazinesi’nin yayımladığı taslak düzenlemeye göre, teknoloji firmalarının haber içeriklerini kullanma karşılığında ödeme yapmasını zorunlu kılan yasa genişletilecek. Ancak Google ve Meta, bu düzenlemenin ABD’li firmaları hedef aldığını ve FTA’ya aykırı olduğunu savunuyor. Özellikle Meta, geçtiğimiz yıl Avustralya’da haber içeriklerini platformundan kaldırarak yasaya karşı sert bir tavır almıştı.
Gelişmenin arka planı: Haber Yasası ve teknoloji devlerinin direnci
Avustralya, 2021 yılında dünyada bir ilke imza atarak Google ve Meta gibi dijital platformların haber içerikleri için yayıncılara ödeme yapmasını zorunlu kılan Haber Medya Pazarlık Yasası’nı (News Media Bargaining Code) kabul etmişti. Yasa, teknoloji devlerinin haber içeriklerine erişimini düzenleyerek rekabet eşitliği sağlamayı hedefliyordu. Ancak yasa kapsamında yalnızca belirli büyük yayıncılar anlaşma yapabildi; küçük ve yerel medya organları bu sürecin dışında kaldı. Bunun üzerine Avustralya hükümeti, yasayı genişleterek daha küçük yayıncıları da kapsama almayı planlıyor.
Google ve Meta, genişletilmiş düzenlemeye karşı lobi faaliyetlerini yoğunlaştırdı. İki dev, Avustralya’nın ABD ile imzaladığı serbest ticaret anlaşmasının 16. maddesinin, “dijital ürünlere ayrımcı muamele yapılamayacağını” düzenlediğini ve yeni yasanın bu maddeyi ihlal ettiğini öne sürüyor. Ayrıca, Trump yönetiminin daha önce benzer konularda misilleme yapabileceğine dair sinyaller verdiğini hatırlatarak, Avustralya’nın ticari ilişkilerini riske atacağı uyarısında bulunuyorlar.
Bölgesel ve küresel boyut: Dijital egemenlik mücadelesi yayılıyor
Avustralya’nın bu girişimi, Kanada, Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği gibi diğer ülkelerin de benzer yasalar hazırlamasına ilham verdi. Özellikle Kanada’da 2023’te kabul edilen Çevrimiçi Haber Yasası (Online News Act) Avustralya’nın modelini takip ediyor. Google ve Meta, Kanada’da da benzer bir direnç göstererek, bazı kullanıcılar için haber paylaşımını geçici olarak engellemişti. Bu durum, teknoloji devlerinin dijital egemenlik mücadelelerinde agresif taktikler kullanmaktan çekinmediğini gösteriyor.
Trump’ın olası dönüşü, bu mücadelede yeni bir boyut kazandırıyor. Trump döneminde ABD, dijital hizmet vergileri gibi konularda Fransa ve diğer AB ülkelerine misilleme tarifeleri uygulamıştı. Benzer bir şekilde, Avustralya’nın yasasına karşı da ticari yaptırımlar veya gümrük vergileri gündeme gelebilir. Ancak Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, ulusal egemenliklerinin bir parçası olarak gördükleri bu düzenlemeden geri adım atmayacaklarını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin dijital ekonomi ve medya düzenlemeleri açısından önemli bir emsal teşkil ediyor. Türkiye, yerel haber medyasını desteklemek ve teknoloji devlerinin vergilendirilmesi konusunda benzer adımlar atmayı değerlendirebilir. Ancak Avustralya’nın maruz kaldığı ABD baskısı, Türkiye’nin de benzer bir yasa çıkarması durumunda Washington ile ticari gerilim yaşayabileceğini gösteriyor. Öte yandan, Türkiye’nin ABD ile serbest ticaret anlaşması olmaması, bu alanda daha bağımsız hareket etme imkânı tanıyabilir. Dijital hizmet vergisi konusunda Fransa ve İngiltere gibi ülkelerle iş birliği yapan Türkiye, Avustralya’nın deneyiminden yararlanarak kendi medya pazarlık yasasını tasarlayabilir. Ayrıca, Türk haber ajansları ve yayıncıları, Google ve Meta gibi platformlar karşısında adil bir gelir paylaşımı için bu tür düzenlemelerin önemini vurgulamaktadır. Sonuç olarak, Avustralya’daki bu mücadele, küresel dijital düzenlemelerin geleceği ve ülkelerin teknoloji devleri karşısındaki pazarlık gücü açısından kritik bir test niteliğindedir.
