Çin, on yıl önce Ocak 2016'da resmen sona erdirdiği tek çocuk politikasının mirasıyla boğuşmaya devam ediyor. Politikanın ilk kez test edildiği Doğu Çin'deki Rudong kenti ise bu dönüşümün en çarpıcı örneği: Nüfusun yüzde 40'ı artık 60 yaşın üzerinde. Bu oran, Çin'in tamamı için öngörülen 2035 seviyesine şimdiden ulaşmış durumda. Rudong, bir anlamda Çin'in yaşlanan nüfusunun 'sıfır noktası' olarak kabul ediliyor. Şanghay'a yaklaşık iki saat uzaklıktaki bu kıyı kenti, bir zamanlar hızla büyüyen bir sanayi merkeziyken şimdi bakımevleri, boş okullar ve azalan iş gücüyle anılıyor.
Politikanın Doğuşu ve Rudong'un Rolü
Tek çocuk politikası, 1980 yılında Çin'in aşırı nüfus artışını kontrol altına almak amacıyla ulusal çapta uygulamaya konuldu. Ancak politikanın ilk tohumları 1970'lerin sonunda, Rudong da dahil olmak üzere seçilmiş birkaç bölgede atıldı. Amaç, doğurganlık oranını hızla düşürmekti. Bu hedefe ulaşıldı; Çin'in doğurganlık hızı 1970'lerde kadın başına 5,7 çocuktan 1990'larda 2'nin altına düştü. Ancak bunun bedeli ağır oldu. Rudong'da 40 yıl boyunca uygulanan sıkı doğum kontrolü, bugün nüfusun dörtte birinin 70 yaş ve üzeri olmasına yol açtı. Gençler iş bulmak için büyük şehirlere göç ederken, geride kalan yaşlı nüfus bakım hizmetlerine olan talebi patlattı.
Pekin yönetimi, 2016'da politikayı sona erdirip 2021'de üç çocuğa izin verse de, doğurganlık oranı beklendiği gibi yükselmedi. 2023 itibarıyla Çin'in nüfusu art arda ikinci yıl düşüş gösterdi. Uzmanlar, ülkenin 'demografik kıyamet' olarak adlandırılan bir sürece girdiğini söylüyor. Rudong ise bu sürecin laboratuvarı konumunda.
Küresel Boyut: Yaşlanan Asya ve Ekonomik Etkiler
Çin'in yaşlanma sorunu yalnızca ülkeye özgü değil; Japonya, Güney Kore ve Tayvan da benzer sıkıntılarla karşı karşıya. Örneğin Güney Kore'de doğurganlık oranı 2023'te 0,72'ye düşerek dünya rekoru kırdı. Ancak Çin'in durumu, nüfusunun büyüklüğü ve ekonomik ağırlığı nedeniyle küresel açıdan daha kritik. Dünya Bankası verilerine göre, 2050 yılına kadar Çin'de 60 yaş üstü nüfus 500 milyonu aşacak. Bu durum, iş gücü arzının daralmasına, sağlık ve emeklilik sistemleri üzerinde muazzam baskı oluşmasına ve potansiyel olarak ekonomik büyümenin yavaşlamasına yol açacak. Rudong'daki bakımevleri şimdiden dolup taşıyor; özel sektör yaşlı bakım hizmetlerine yatırım yapmak zorunda kalıyor. Çin hükümeti, doğum oranlarını artırmak için vergi indirimleri, kreş sübvansiyonları ve doğum izni genişletmeleri gibi önlemler almış olsa da, bu politikaların etkisi sınırlı kalıyor. Uzun vadede, Çin'in ekonomik modelinin yeniden yapılanması gerekiyor: Daha az işçiyle daha yüksek verimlilik anlamına gelen bir dönüşüm.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in yaşlanma krizi, Türkiye için de önemli dersler barındırıyor. Türkiye'de 65 yaş üstü nüfus oranı 2023'te yüzde 10'a yaklaşırken, doğurganlık hızı 1,62'ye gerilemiş durumda. Bu, Türkiye'nin de benzer bir demografik dönüşümün eşiğinde olduğunu gösteriyor. Ekonomik olarak, Çin'in iş gücü daralması, Türk ihracatçıları için Asya pazarında fırsatlar yaratabilir; ancak küresel tedarik zincirlerinin yeniden şekillenmesi riskleri de beraberinde getiriyor. Türkiye, yaşlı bakımı ve sağlık teknolojileri alanında Çin'le iş birliği yapabilir. Güvenlik boyutunda ise, ekonomik durgunluk ve sosyal huzursuzluk potansiyeli, Türkiye'nin yakın coğrafyasındaki istikrarı etkileyebilir.
