Tayvan Devlet Başkanı Lai Ching-te, geçtiğimiz hafta Tayvan'ın yerli insansız hava aracı (İHA) endüstrisine yönelik bir değerlendirme turu düzenleyerek, yönetiminin Çin'in artan askeri baskısına karşı adanın savunmasını güçlendirmek için hazırladığı 6,6 milyar dolarlık (yaklaşık 215 milyar Tayvan doları) saldırı İHA planının ön hazırlıklarını yaptı. Cuma günü Lai ve Kabine üyeleri, Ulusal Chung-Shan Bilim ve Teknoloji Enstitüsü'nü (NCSIST) ziyaret ederek, mevcut İHA prototiplerini inceledi ve üretim kapasitelerini değerlendirdi. Tayvan yönetimi, 2025-2028 yılları arasını kapsayacak bu bütçeyle, hem savunma amaçlı keşif İHA'ları hem de uzun menzilli saldırı İHA'ları geliştirmeyi hedefliyor. Tayvan Savunma Bakanlığı'na göre, program kapsamında 3.000'den fazla İHA üretilmesi ve bunların ada genelinde stratejik noktalara konuşlandırılması planlanıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Tayvan'ın Artan İHA Yatırımları
Tayvan, son yıllarda Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun (PLA) Tayvan Boğazı çevresinde artan askeri tatbikatları ve savaş uçağı sortileri karşısında savunma stratejisini yeniden şekillendiriyor. 2023'te yayımlanan bir savunma raporu, Çin'in Tayvan'ı işgal etme kapasitesini 2027'ye kadar tamamlayabileceğini öngörürken, ada yönetimi asimetrik savaş yeteneklerine ağırlık veriyor. İHA'lar, düşük maliyetli ve yüksek etkili bir caydırıcılık unsuru olarak öne çıkıyor. Tayvan'ın mevcut İHA envanteri, ABD yapımı MQ-9 Reaper'lar ve yerli yapım “Tengyun” (Bulut) serisi keşif İHA'larından oluşuyor. Ancak saldırı amaçlı İHA'lar konusunda ciddi bir boşluk bulunuyor. Yeni plan kapsamında geliştirilecek “Chien Hsiang” (Kılıç Yönü) adlı saldırı İHA'sının, 1.500 kilometre menzille Çin anakarasındaki askeri hedefleri vurabilmesi hedefleniyor. NCSIST, bu proje için 2024'ün başlarında ilk prototip testlerini tamamladı. Program ayrıca, ABD ve İsrail'den teknoloji transferi ve ortak üretim anlaşmalarını da içeriyor.
Lai yönetimi, savunma harcamalarını GSYİH'nın %2,5'ine çıkarmayı planlarken, bu İHA programı bütçenin önemli bir kısmını oluşturacak. Tayvan Savunma Bakanı Wellington Koo, “Bu yatırım, adanın kendi kendine yeten bir savunma sanayii oluşturması için kritik bir adım” ifadelerini kullandı. Programın finansmanı, önümüzdeki ay Tayvan Yasama Yuanı'nda (parlamento) görüşülecek. Muhalefet partileri, bütçenin büyüklüğü ve Çin'in olası misillemelerine dikkat çekerken, iktidardaki Demokratik İlerleme Partisi (DPP) planın onaylanması için yoğun lobi yapıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Tayvan Boğazı'nda Artan Gerilim
Tayvan'ın bu hamlesi, Çin'in Tayvan'a yönelik askeri baskısını daha da artırabilir. Çin Dışişleri Bakanlığı, daha önce yaptığı açıklamalarda Tayvan'ın her türlü silahlanma girişimini “provokasyon” olarak nitelendirmiş ve “barışçıl birleşme” politikasını engellediğini belirtmişti. Analistlere göre, saldırı İHA'ları Çin'in kıyı bataryalarını ve radar sistemlerini hedef alma kapasitesine sahip olduğu takdirde, Pekin'in askeri planlamasını zorlaştırabilir. Ancak bu aynı zamanda Çin'in Tayvan'a yönelik ambargo veya abluka ihtimalini de güçlendirebilir.
Bölgesel olarak, Japonya ve Güney Kore, Tayvan'ın İHA programını yakından izliyor. Her iki ülke de Tayvan Boğazı'nın istikrarının kendi güvenlikleri için hayati olduğunu düşünüyor. ABD ise, Tayvan'a savunma desteğini artırma sözü vermiş durumda; ancak Kongre'deki bazı üyeler, saldırı İHA'larının “savunma” kapsamını aştığı endişesini taşıyor. Washington, Taipei'ye Aegis sistemleri ve kıyı savunma füzeleri gibi savunma silahları satmayı tercih ediyor. Tayvan'ın saldırı İHA programı, ABD'nin “savunma amaçlı caydırıcılık” politikasıyla çelişebilir. Öte yandan, Avustralya ve Hindistan gibi bölge ülkeleri, Çin'in askeri genişlemesine karşı dengeleyici bir unsur olarak Tayvan'ın çabalarını sempatiyle karşılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tayvan'ın bu İHA hamlesi, Türkiye'nin savunma sanayiindeki ihracat potansiyeli açısından dikkatle izlenmelidir. Türkiye, Bayraktar TB2 ve Akıncı gibi İHA sistemleriyle küresel bir oyuncu haline gelmiştir. Tayvan'ın programı, ABD ve İsrail dışında alternatif tedarikçilere yönelebileceğini göstermektedir. Ancak bu durum, Türkiye-Çin ilişkilerinde hassas bir denge oluşturabilir; Ankara, Tayvan'a silah satışının Çin ile ticari ve diplomatik bağlarına zarar vermemesi için dikkatli olmalıdır. Ayrıca, Tayvan Boğazı'ndaki gerginlik, küresel tedarik zincirlerini etkileyebileceğinden Türkiye'nin Asya-Pasifik ticareti üzerinde dolaylı sonuçlar doğurabilir.
