Tayland Başbakanı Anutin Charnvirakul, Malezya'nın Tayland'dan karides ithalatını durdurma kararının ardından, iki ülke arasında acil bir ticaret toplantısı düzenlenmesi talimatını verdi. Başbakan Anutin, bu kararın özellikle Tayland'ın güneyindeki karides çiftçilerinin geçim kaynaklarını tehdit ettiğini belirterek, sorunun diplomatik yollarla çözülmesi için ilgili bakanları görevlendirdi. Malezya, geçtiğimiz haftalarda Tayland'dan ithal edilen karideslerde sağlık ve gıda güvenliği endişeleri nedeniyle geçici bir yasak getirmiş, bu durum Taylandlı ihracatçılar arasında büyük kaygı yaratmıştı.
Gelişmenin arka planı
Malezya Tarım ve Gıda Güvenliği Bakanlığı, Tayland'dan ithal edilen karideslerde belirlenen standartların altında kalite tespit edilmesi üzerine 2025 yılı başında ithalatı durdurma kararı aldı. Kararın ardından Taylandlı üreticiler, özellikle Songkhla, Pattani ve Narathiwat gibi güney illerinde faaliyet gösteren küçük ölçekli çiftçilerin büyük zarar göreceği uyarısında bulundu. Tayland, dünyanın en büyük karides ihracatçıları arasında yer alırken, Malezya pazarı Tayland karides ihracatında yaklaşık %15'lik bir paya sahip. 2024 yılında Tayland'ın Malezya'ya karides ihracatı 200 milyon doları aşmıştı. Başbakan Anutin, yaptığı açıklamada, "Çiftçilerimizin mağdur olmaması için en kısa sürede Malezya ile masaya oturacağız. Bu sorunun dostane bir şekilde çözüleceğine inanıyorum" ifadelerini kullandı.
Tayland Ticaret Bakanlığı yetkilileri, yasağın kaldırılması için Malezya'ya teknik bir heyet göndermeye hazırlanıyor. Heyetin, Tayland karideslerinin uluslararası gıda güvenliği standartlarına uygun olduğunu kanıtlamak için gerekli belgeleri ve test sonuçlarını sunması bekleniyor. Ayrıca, iki ülke arasında gelecek haftalarda ortak bir gıda güvenliği komitesi kurulması da gündemde. Taylandlı ihracatçılar, yasağın kısa sürede kaldırılmaması halinde alternatif pazarlara yönelmek zorunda kalacaklarını, ancak bu sürecin maliyetleri artıracağını belirtiyor.
Bölgesel boyut
Karides ticareti, Güneydoğu Asya ülkeleri arasında önemli bir ekonomik bağ oluşturuyor. Tayland ve Malezya, ASEAN üyesi olarak serbest ticaret anlaşmaları çerçevesinde birçok üründe gümrük vergilerini düşürmüş durumda. Ancak gıda güvenliği endişeleri, zaman zaman bu ticaretin önünde engel oluşturabiliyor. Malezya'nın bu kararı, bölgedeki diğer ülkelerin de benzer önlemler almasına yol açabilir. Uzmanlar, Tayland'ın karides üretiminde kullanılan antibiyotikler ve kimyasallar konusunda daha sıkı denetimler yapması gerektiğini vurguluyor. Öte yandan, Endonezya ve Vietnam gibi diğer büyük karides üreticileri, Malezya pazarında Tayland'ın boşluğunu doldurmak için harekete geçebilir. Bu durum, Taylandlı üreticiler üzerindeki baskıyı daha da artırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tayland-Malezya karides ticareti anlaşmazlığı, Türkiye için doğrudan bir etki yaratmasa da, küresel gıda ticaretinde artan korumacılık eğilimlerini göstermesi açısından önemlidir. Türkiye, tarım ve su ürünleri ihracatında benzer sağlık ve standart engelleriyle karşılaşabilir. Özellikle AB ve Orta Doğu pazarlarına yönelik su ürünleri ihracatında, gıda güvenliği kriterlerine uyumun kritik olduğu bir dönemde, bu tür anlaşmazlıklar Türk ihracatçıları için de ders niteliği taşımaktadır. Ayrıca, Türkiye'nin ASEAN ülkeleriyle ticari ilişkilerinin geliştirilmesi hedefi doğrultusunda, bölgesel ticaret engellerinin izlenmesi ve diplomatik girişimlerde bulunulması faydalı olacaktır.
