İran'ın başkenti Tahran'da hava savunma sistemleri bu sabah erken saatlerde devreye girerken, ABD ordusu İran'a yönelik hava saldırılarının 11'inci günü tamamlandığını duyurdu. Patlama seslerinin duyulduğu başkentte, halk panik içinde sığınaklara koşarken, İran resmi makamlarından henüz resmi bir açıklama gelmedi. ABD Savunma Bakanlığı'ndan (Pentagon) yapılan yazılı açıklamada, operasyonların “kesintisiz” devam ettiği ve hedeflerin İran'ın askeri altyapısı olduğu belirtildi.
Gelişmenin arka planı: Artan gerginlik ve uluslararası tepkiler
ABD'nin İran'a yönelik hava saldırıları, iki ülke arasındaki son dönemde tırmanan gerilimin bir sonucu olarak başladı. ABD, İran'ın nükleer programa yönelik faaliyetlerini ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü istikrarsızlaştırıcı eylemleri gerekçe göstererek, İran'daki askeri tesislere yönelik yoğun bir bombardıman başlattı. Pentagon, operasyonun amacının “İran'ın saldırı kapasitesini sınırlamak” olduğunu açıklasa da, İran Dışişleri Bakanlığı bu saldırıları “uluslararası hukuka aykırı” ve “barışa yönelik ciddi bir tehdit” olarak nitelendirdi.
Saldırıların 11'inci gününde Tahran'da hava savunma sistemlerinin aktive olması, başkentteki stratejik hedeflerin saldırı altında olduğunu gösteriyor. Yerel kaynaklar, özellikle askeri üsler ve havaalanı çevresinde yoğun patlama sesleri duyulduğunu bildirdi. İran medyası, düşen füzelerin bir kısmının başkentin güneyindeki Hava Kuvvetleri karargâhını hedef aldığını öne sürdü. Ancak ABD tarafı bu iddiayı ne doğruladı ne de yalanladı.
Bu süreçte Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) acil toplanma kararı aldı. Rusya ve Çin, ABD'ye “sınırsız güç kullanımı” uyarısında bulunurken, Avrupa Birliği (AB) taraflara “itidal” çağrısı yaptı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, “Bölgenin bir ateş çemberine dönüşmesine izin verilmemeli” ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut: Petrol fiyatları ve insani kriz
ABD'nin İran'a yönelik saldırıları, yalnızca iki ülke arasındaki ilişkileri değil, tüm Ortadoğu bölgesini etkiliyor. Hürmüz Boğazı'nın güvenliği tehdit altına girerken, küresel petrol fiyatlarında keskin bir yükseliş yaşandı. Brent petrolün varil fiyatı 95 doların üzerine çıkarak son beş yılın en yüksek seviyesine ulaştı. İran'ın saldırılara karşı misilleme yapma olasılığı, borsalarda da tedirginlik yarattı.
Saldırıların siviller üzerindeki etkisi ise her geçen gün artıyor. Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC), İran'da en az 45 sivilin hayatını kaybettiğini, 200'den fazla kişinin yaralandığını açıkladı. Ancak ABD, sivil kayıpların “istenmeyen sonuçlar” olduğunu ve hedeflerin askeri nitelik taşıdığını savunuyor. İran yönetimi, saldırıların durdurulması için uluslararası topluma çağrıda bulunurken, “meşru müdafaa” hakkını saklı tuttuğunu bildirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki bu çatışma, Türkiye’yi doğrudan etkileyen bir gerilimdir. İran ile komşu olan Türkiye, sınır güvenliğini artırma ve olası mülteci akınına karşı tedbir alma durumunda kalabilir. Ek olarak, petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artış, enerji ithalatında büyük ölçüde dışa bağımlı olan Türkiye ekonomisi için olumsuz bir tablo çizmektedir. Ankara, taraflara itidal çağrısı yaparken, bölgesel istikrarın korunması ve diplomatik çözüm bulunması yönünde girişimlerde bulunacağını açıklamıştır. Bu kriz, Türkiye’nin Orta Doğu’da bir tampon bölge olarak oynayabileceği rolü ve enerji koridorlarındaki stratejik konumunu yeniden gündeme getirmektedir.
