Suudi Arabistan yönetimi, büyük iddialarla başlatılan ancak gerçekleştirilmesi giderek güçleşen Neom Megakent Projesi'nin bazı bölümlerini iptal etme kararı aldı. Bu karar kapsamında hükümetin, projenin özellikle zorluk yaşanan kısımlarının iptali için 16 milyar dolar bütçe ayırdığı bildirildi. Söz konusu proje, Suudi Arabistan'ın Vizyon 2030 planının en iddialı parçası olarak görülüyordu.
Gelişmenin arka planı
Neom Projesi, Suudi Arabistan'ın kuzeybatısında, Kızıldeniz kıyısında yer alan devasa bir kentsel gelişim projesi olarak tanıtılmıştı. Projenin en dikkat çekici unsuru, 'The Line' adı verilen 170 kilometre uzunluğunda ve 2 kilometre genişliğinde bir megakentti. Bu kentin, geleneksel şehir anlayışını tamamen değiştirerek yatay değil dikey bir yapıda inşa edilmesi planlanmıştı. Araçsız, karbon nötr ve tamamen yenilenebilir enerjiyle çalışması öngörülen şehir, 9 milyon kişiye ev sahipliği yapacaktı. Ancak proje, daha en başından beri birçok uzman tarafından gerçekçi bulunmamış, maliyetin çok yüksek olduğu ve teknolojik altyapının henüz bu boyutta bir projeyi kaldıramayacağı eleştirileri yapılmıştı.
Projenin toplam maliyetinin 500 milyar doları aşması bekleniyordu. Ancak küresel ekonomik koşulların zorlaşması, Suudi Arabistan'ın petrol gelirlerindeki dalgalanmalar ve projenin karşılaştığı teknik engeller, hükümeti yeniden değerlendirme yapmaya itti. Suudi yönetimi, daha önce de Neom'un tamamlanma süresini 2030'dan 2039'a ertelemişti. Şimdi ise projenin bazı bölümlerinin tamamen iptal edileceği haberi geldi. İptal edilecek kısımlar arasında özellikle 'The Line'ın bazı etapları ve yapay ada projeleri olduğu belirtiliyor.
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman'ın kişisel olarak sahiplendiği Neom Projesi, ülkenin petrole bağımlı ekonomisini çeşitlendirme hedefinin sembolü haline gelmişti. Ancak projenin bu ölçekte küçültülmesi, Vizyon 2030'un geleceği konusunda soru işaretleri yaratıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Neom Projesi'nin zora girmesi, sadece Suudi Arabistan için değil, bölge ve küresel ölçekte de önemli yansımaları olacak bir gelişme. Birincisi, proje Körfez ülkelerinde büyük bir prestij yarışının parçasıydı. BAE'nin Dubai'si ve Katar'ın Doha'sı gibi şehirlerin ardından Suudi Arabistan da benzer bir 'gelecek şehri' inşa etmek istiyordu. Projenin aksaması, Körfez ülkeleri arasındaki rekabeti ve Suudi Arabistan'ın bu alandaki iddiasını zayıflatabilir.
İkincisi, projenin iptal edilen kısımları, uluslararası inşaat firmaları ve mühendislik şirketleri için büyük bir pazar kaybı anlamına geliyor. Amerikan, Avrupalı ve Çinli birçok şirket Neom'dan ihale almıştı. Bu iptaller, projenin maliyetini karşılayamayan Suudi yönetiminin bütçesini rahatlatmak için yabancı ortaklarıyla da yeniden müzakere etmesine yol açabilir.
Üçüncü olarak, bu gelişme Suudi Arabistan'ın uluslararası imajına darbe vurabilir. Vizyon 2030, reformcu bir Suudi Arabistan profili çizmek için kullanılıyordu. Projenin başarısızlığı, ülkenin büyük hedeflere ulaşma kabiliyeti konusunda şüphe uyandırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye için Neom Projesi'nin küçültülmesi, kısa vadede olumlu ve olumsuz etkiler doğurabilir. Olumlu yanı, Suudi Arabistan'ın bütçesini rahatlatması ve bölgesel yatırımlara yönelmesi halinde Türkiye ile ekonomik ilişkilerin canlanmasıdır. Ancak olumsuz tarafta, Neom'daki Türk inşaat firmalarının (Limak, Rönesans, Enka gibi) ihalelerinin iptal olma riski vardır. Ayrıca, Suudi Arabistan'ın ekonomik zorlukları, Türkiye'ye yönelik yatırım ve turizm akışını da etkileyebilir. Orta vadede, Körfez'deki prestij projelerinin sekteye uğraması, Türkiye'nin de içinde olduğu Doğu Akdeniz enerji ve altyapı rekabetini şekillendirebilir.
