Kosta Rika'nın Pasifik kıyısında, bir zamanlar çıplak kumulların ve kuru otların hüküm sürdüğü sahiller, bugün yemyeşil bir ormanın gölgesinde serinliyor. Bu dönüşümün mimarı, 1990'larda bölgeye sörf yapmaya gelen Gerardo Bolaños adlı bir aktivist. O dönemde ağaç gölgesi bulamayan Bolaños, başlattığı taban hareketiyle 100 binden fazla yerli ağaç dikerek ekosistemi yeniden canlandırdı. Proje, iklim değişikliğiyle mücadelede topluluk temelli çözümlerin gücünü gözler önüne seriyor.
Bir Fidandan Milyonlara: Projenin Arka Planı
1990'ların başında Kosta Rika'nın Guanacaste bölgesindeki Playa Hermosa'ya sörf yapmaya gelen Gerardo Bolaños, kumsalda gölge bulamamanın şaşkınlığını yaşadı. Yıllar süren kontrolsüz ağaç kesimi ve otlak açma faaliyetleri, kıyı şeridini neredeyse tamamen ağaçsız bırakmıştı. Bolaños, yerel halkla birlikte 1997'de "Yerli Ağaçlarla Kıyı Koruma" adlı bir proje başlattı. İlk yıllarda bireysel çabalarla yılda birkaç yüz fidan dikilirken, zamanla gönüllü sayısı arttı ve proje büyüdü.
Bugün proje kapsamında 100 binden fazla yerli ağaç türü (guacimo, pochote, ceiba gibi) dikilmiş durumda. Ağaçlar sadece gölge sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda kıyı erozyonunu önlüyor, yaban hayatına yaşam alanı oluşturuyor ve karbon emisyonlarını azaltıyor. Bölgede yeniden görülmeye başlayan maymun, iguana ve kuş türleri, ekosistemin ne ölçüde iyileştiğinin kanıtı.
Küresel İklim Mücadelesinde Taban Hareketlerinin Önemi
Kosta Rika, 1970'lerden bu yana ormansızlaşmayı tersine çeviren ender ülkelerden biri. Ülke, 2019'da karbon nötr olma hedefini 2050'ye çekmiş olsa da, yerel girişimler bu hedefe ulaşmada kritik rol oynuyor. Bolaños'un projesi, devlet politikalarından bağımsız, topluluk odaklı bir model olarak dikkat çekiyor. Benzer girişimler dünyanın dört bir yanında ilham kaynağı oluyor: Hindistan'da "Yeşil Elçiler" hareketi, Afrika'da "Büyük Yeşil Duvar" projesi gibi.
Uzmanlar, bu tür taban hareketlerinin iklim değişikliğiyle mücadelede üstten aşağı politikalardan daha hızlı sonuç verebildiğini belirtiyor. Kosta Rika örneği, bireysel çabaların toplumsal dönüşüme nasıl yol açabileceğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'nin Ege ve Akdeniz kıyılarında da benzer ormansızlaşma ve erozyon sorunları yaşanıyor. Kosta Rika'daki bu taban hareketi, Türkiye'deki kıyı koruma projeleri için ilham verici bir model oluşturabilir. Özellikle turizm bölgelerinde doğal bitki örtüsünün yeniden kazandırılması, hem ekosistemi korur hem de iklim değişikliğine uyum sağlar. Türkiye'nin 2021'de imzaladığı Paris Anlaşması taahhütleri kapsamında, bu tür yerel inisiyatiflerin desteklenmesi karbon nötr hedefine katkı sağlayabilir.
