Sudan'da yaklaşık iki yıldır devam eden iç savaşta milyonlarca insanın yerinden edilmesine ve binlerce sivilin ölümüne yol açan paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (RSF) lideri Muhammed Hamdan Dagalo, Hartum'da bir mahkeme tarafından savaş suçları, soykırım ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle gıyaben idam cezasına çarptırıldı. Aynı davada 15 RSF komutanı ve müttefiki de idam cezası alırken, aralarında Dagalo'nun kardeşi ve RSF'nin ikinci adamı Abdul Rahim Dagalo'nun da bulunduğu diğer sanıklar hakkında yakalama kararı çıkarıldı.
Gelişmenin arka planı: Sudan'da iç savaş ve RSF'nin rolü
Sudan, Nisan 2023'ten bu yana düzenli ordu ile RSF arasında şiddetli bir iç savaşa sahne oluyor. General Abdulfettah el-Burhan liderliğindeki Sudan Silahlı Kuvvetleri (SAF) ile eski Devlet Başkanı Ömer el-Beşir döneminde Darfur'da soykırım suçlarına karıştığı iddia edilen RSF arasındaki çatışmalar, özellikle Hartum, Darfur ve Kördoğan bölgelerinde yoğunlaştı. Birleşmiş Milletler'e göre savaşta 30 binden fazla kişi öldü, 10 milyondan fazla insan yerinden edildi ve ülke tarihinin en büyük insani krizlerinden biri yaşanıyor.
RSF, 2013 yılında Beşir tarafından Darfur'daki isyancıları bastırmak için kuruldu ve kısa sürede altın madenleri, tarım arazileri ve hayvancılık gibi ekonomik kaynakları kontrol eden güçlü bir paramiliter örgüte dönüştü. Dagalo, Beşir'in 2019'da devrilmesinden sonra iktidarını korudu ve 2021 darbesiyle Burhan ile birlikte egemenlik konseyinin başkan yardımcısı oldu. Ancak RSF'nin düzenli orduya entegrasyonu konusundaki anlaşmazlık savaşı tetikledi.
Bölgesel ve küresel boyut: Kararın etkileri
Mahkemenin kararı, özellikle RSF'nin kontrol ettiği bölgelerde büyük tepkiyle karşılandı. Dagalo'nun avukatı kararı 'siyasi bir komedi' olarak nitelendirirken, insan hakları örgütleri kararı memnuniyetle karşıladı ancak uygulanabilirliğine dair şüphelerini dile getirdi. RSF, Sudan'ın geniş topraklarını kontrol ettiği için Dagalo'nun cezasının infazı şu an için mümkün görünmüyor.
Uluslararası toplum, Sudan'daki çatışmaya kalıcı bir çözüm bulunması için Birleşmiş Milletler ve Afrika Birliği öncülüğünde yürütülen barış görüşmelerine destek veriyor. Ancak taraflar arasındaki güvensizlik ve dış güçlerin (Birleşik Arap Emirlikleri'nin RSF'ye destek verdiği iddiaları, Mısır ve Suudi Arabistan'ın ise orduyu desteklediği yönündeki haberler) varlığı, çözümü zorlaştırıyor. İdam kararı, uluslararası hukuk ve hesap verebilirlik açısından sembolik bir adım olarak değerlendirilse de, Sudan'da barışın tesisi için yeterli değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sudan'daki istikrarsızlık, Türkiye'nin Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz bölgesindeki çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Türkiye, Sudan'da özellikle tarım, inşaat ve savunma alanlarında yatırımlara sahip; Sevakin Adası'ndaki tarihi Osmanlı mirasını restore etme ve burada bir askeri üs kurma planları bulunuyor. İç savaş, bu projeleri askıya alırken, bölgedeki insani kriz Türkiye'nin yardım kuruluşları aracılığıyla müdahalesini gerektiriyor. Ankara, hem ordu hem de RSF ile dengeli ilişkiler kurmaya çalışsa da, Dagalo'ya verilen idam cezası, Türkiye'nin meşru hükümetle (Burhan yönetimi) ilişkilerini güçlendirebilir. Öte yandan, Sudan'daki çatışmanın bölgeye yayılma riski, Türkiye'nin Kızıldeniz güvenliği ve Yemen'deki vekalet savaşına dolaylı etkileri açısından endişe verici.
